Kieswijzers en kiesrecht

In aanloop naar de verkiezingen van het Europees Parlement op 22 mei 2014, kunnen verschillende digitale kieswijzers worden geraadpleegd. Zo hebben StemWijzer en Kieskompas een digitale, politieke vragenlijst voor kiezers gelanceerd. Digitale kieswijzers zijn sinds 1989 educatieve hulpmiddelen om kiezers wegwijs te maken in het politieke landschap. In Nederland mocht er in de achttiende eeuw al worden meegestemd door belangrijke burgers. In de negentiende en twintigste eeuw werd het kiesrecht uitgebreid.

StemWijzer

Kieswijzers zijn er in vele vormen. De meest bekende is de StemWijzer, die sinds 1989 wordt gebruikt. Deze vragenlijst was ontwikkeld door de Stichting Burgerschapskunde (SBK) en werd uitgebracht op papier en diskette. De test bestond uit zestig stellingen, die rechtstreeks uit de verkiezingsprogramma’s van politieke partijen kwamen. De naam ‘StemWijzer’ moest het educatieve doel van de test weergeven. Het was de bedoeling dat kiezers wijzer zouden worden omtrent de politiek. Daarnaast kon de StemWijzer ze helpen met het maken van een keuze voor een partij.

StemWijzer online

In 1998 werd de eerste digitale StemWijzer online gezet, in aanloop naar de verkiezingen voor de Tweede Kamer in dat jaar. De test was in te vullen op de website van het Instituut voor Publiek en Politiek (IPP) en werd 6500 keer geraadpleegd. De standpunten in de vragenlijst worden tegenwoordig bepaald in samenwerking met politieke partijen en burgers. Partijen geven aan of ze het eens of oneens zijn met een stelling. Door middel van vergelijking worden de uitkomsten bepaald op basis van overeenstemming. Sinds de StemWijzer online kan worden ingevuld, is er massale belangstelling voor, die bij elke verkiezing nog steeds groeit. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 maakten 1,35 miljoen mensen gebruik van de test. Bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer in 2010 waren dat er 4,2 miljoen. In 2012, wederom bij verkiezingen voor de Tweede kamer, hebben ruim 4,85 miljoen mensen gebruikt gemaakt van de StemWijzer.


Titel: lectorale cultuur en politieke oriëntatie - Verkiezingen in Gelderland 1888-1940
Auteur: Ron de Jong
ISBN: 9789065508928
Uitgever: Verloren
Prijs: €25,-

 

 


ProDemos

Het Instituut voor Publiek en Politiek is inmiddels opgegaan in ProDemos, Huis voor de Democratie en Rechtsstaat. Deze organisatie heeft als taak om burgers te informeren over de democratische rechtsstaat en wil burgers stimuleren een actieve rol te spelen in de samenleving. Het idee voor een educatief centrum ontstond in 1998, toen het 750-jarig bestaan van de stad Den Haag gevierd werd. De voormalig Haagse burgemeester Wim Deetman lobbyde enkele jaren voor de opzet van een ‘Huis voor de Democratie’. Er werd een stichting met die naam opgericht en in de Tweede Kamer pleitten Kamerleden Schinkelshoek (CDA) en Heijnen (PvdA) voor de komst van het Huis. Een Kamermeerderheid stemde in met de motie Heijnen. Op 9 mei 2008 werd in de ministerraad groen licht gegeven voor de stichting. Op 30 september 2010 werd de Stichting Huis voor Democratie en Rechtsstaat officieel opgericht. ProDemos is de motor achter de huidige StemWijzer en lanceerde op 22 april 2014 de StemWijzer voor de verkiezingen van het Europees Parlement. Bij de lancering werd de vragenlijst ingevuld door prominente politici en aspiranten, onder wie Paul Tang (PvdA) en Judith Sargentini (GroenLinks).

Kieskompas

Een andere, bekende kieswijzer is het Kieskompas. Deze vragenlijst is ontstaan op initiatief van politicoloog André Krouwel, universitair docent aan de Vrije Universiteit. Zijn Europees Kieskompas gaat op 24 april 2014 online. Volgens Krouwel is zijn kompas geen concurrent van de KiesWijzer, omdat deze laatste zich vooral op Nederland richt. Het Kieskompas van Krouwel heeft een internationaal karakter. Dat betekent dat de kieswijzer ook voor andere lidstaten van de Europese Unie wordt gemaakt, met thema’s die zijn toegespitst op die landen. Het is in 2014 de tweede keer dat burgers gebruik kunnen maken van het Europees Kieskompas. In 2009 trok de site al vier miljoen bezoekers. Krouwel verwacht dat dat aantal nog zal toenemen.

Kiesrecht

Al in de achttiende eeuw kon in Nederland worden meegestemd met politieke beslissingen door belangrijke burgers. Dit waren mannen met een zekere maatschappelijke welstand (bijvoorbeeld mannen die huur betaalden) of vaardigheid (kunnen lezen en schrijven). Vanaf 1848 werd middels een herziening van de Grondwet een kiesstelsel ingevoerd. Voortaan konden burgers de leden van de Tweede Kamer, de Provinciale Staten en de gemeenteraden rechtsreeks kiezen. Maar ook deze groep kiezers was beperkt. Een kiezer moest ten minste vijfentwintig jaar oud zijn, man zijn, en een minimum bedrag aan belastingen betalen. Deze vorm stond bekend als het censuskiesrecht.

Algemeen kiesrecht

In 1894 kwam de Sociaal- Democratische Arbeiderspartij (SDAP) met twee zetels in de Tweede Kamer. De leden zetten zich actief in voor de realisatie van het algemeen kiesrecht. Uiteindelijk werd in 1917 het algemeen mannenkiesrecht ingevoerd en in 1919 het algemeen vrouwenkiesrecht. De strijd om de verlaging van de census is inmiddels gestreden en ook de kiesgerechtigde leeftijd is verlaagd tot achttien jaar. De verkiezingen voor het Europees Parlement vinden elke vijf jaar plaats. In de Kieswet is vastgelegd dat deze verkiezingen moeten plaatsvinden op een donderdag. Vandaar dat Nederland afwijkt van de kiesdata van andere lidstaten, waar de verkiezingen op 25 mei 2014 worden gehouden.

<h3>Bronnen:</h3>
<p> </p>
<p>- www.nos.nl, <a title="Europese stemhulp weer online" href="http://nos.nl/artikel/639495-europese-stemhulp-weer-online.html" target="_blank">Europese stemhulp weer online</a>, 24 april 2014.</p>
<p>- www.nos.nl, <a title="StemWijzer EU-verkiezingen online" href="http://nos.nl/artikel/638905-stemwijzer-euverkiezingen-online.html" target="_blank">StemWijzer EU-verkiezingen online</a>, 22 april 2014.</p>
<p>- www.stemwijzer.nl, <a title="ProDemos presenteert StemWijzer Europa 2014" href="http://www.stemwijzer.nl/Nieuws2/ProDemos-presenteert-StemWijzer-Europa-... target="_blank">ProDemos presenteert StemWijzer Europa 2014</a>.</p>
<p>- www.stemwijzer.nl, <a title="Veelgestelde vragen over de StemWijzer" href="http://www.stemwijzer.nl/Veelgestelde-vragen-over-de-StemWijzer" target="_blank">Veelgestelde vragen over de StemWijzer</a>.</p>
<p>- www.prodemos.nl, <a title="Geschiedenis" href="http://www.prodemos.nl/Over-ProDemos/Geschiedenis" target="_blank">Geschiedenis</a>.</p>
<p>- www.wikipedia.org, <a title="André Krouwel" href="http://nl.wikipedia.org/wiki/Andr%C3%A9_Krouwel" target="_blank">André Krouwel</a>, 3 juni 2013.</p>
<p>- www.wikipedia.org, <a title="StemWijzer" href="http://nl.wikipedia.org/wiki/StemWijzer" target="_blank">StemWijzer</a>, 23 november 2013.</p>
<p>- www.isgeschiedenis.nl, <a title="Protest in Amsterdam voor algemeen kiesrecht" href="http://www.isgeschiedenis.nl/toen/protest-in-amsterdam-voor-algemeen-kie... target="_blank">Protest in Amsterdam voor algemeen kiesrecht</a>, 19 september 2013.</p>
<p>- www.isgeschiedenis.nl, <a title="Geschiedenis van het mannenkiesrecht" href="http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/geschiedenis-van-het-mannenkiesrecht/" target="_blank">Geschiedenis van het mannenkiesrecht</a>, 12 september 2012.</p>
<p>- www.parlement.com,<a title="Kiesrecht" href="http://www.parlement.com/id/vh8lnhrouwze/kiesrecht" target="_blank"> Kiesrecht.</a></p>
<p>Afbeelding: Nationaal Archief.</p>

Meer weten

En mis nooit meer de mooiste historische verhalen!

Neem nu een abonnement en krijg schitterende cadeau's!

Neem nu een abonnement en krijg drie schitterende cadeau's!