Intriges, macht en gevaar. Een gelaagde historische roman over het middeleeuwse Constantinopel.
Met De Geheimschrijver voegt Paul Christiaan Smis een gelaagde historische roman toe aan zijn oeuvre. De schrijver neemt de lezer mee naar het 11e-eeuwse Constantinopel, een stad vol intriges, macht en gevaar. In het centrum van dit verhaal staat een geheimschrijver, Sven: iemand die de woorden van de machtigen noteert en daarmee tegelijk getuige én medeplichtige wordt. Smis staat bekend om zijn rijke taal, zijn oog voor historische details en de manier waarop hij thema’s als macht, verantwoordelijkheid en morele keuzes naar het heden weet door te trekken.
Wat trok u aan in het personage van de geheimschrijver, iemand die balanceert tussen getuige en medeplichtige?
“Sven is meer dan dat. De gebeurtenissen waarover hij vertelt, waren dramatisch en voor hem buitengewoon ingrijpend. Ze hebben hem gevormd en zelfs vervormd. Hij is geen held, hij is geen krachtig figuur; eerder een speelbal van het lot en van zijn eigen emoties. Dat maakt hem in mijn ogen zo interessant.”
In uw roman speelt de verhouding tussen macht, gevaar en verantwoordelijkheid een grote rol. Was dat ook het centrale thema in dit boek?
“Het centrale thema in De geheimschrijver - en eigenlijk ook in de voorloper daarvan, Harald - is het noodlot. De mens wil van alles met zijn leven, maakt plannen, begint aan wat hij ziet als zijn queeste en… alles loopt anders. Hoe kan dat, waardoor komt dat? Hebben we de rol van onze “vrije wil” niet overschat? Zelfs macht, gevaar en verantwoordelijkheidsgevoel lijken niet meer te zijn dan instrumenten die hogere machten hanteren om ons leven te sturen.
Er is een relatie te leggen tussen De Geheimschrijver en uw novelle Harald, waarin de vikingprins Harald Sigurdsson eveneens een belangrijke rol speelt. Kunt u daar iets over vertellen?
“In Harald beschrijf ik de coming of age van een jonge krijger-prins. Van een naïeve blaag die ruzie zoekt met zijn noodlot tot een gehaaide en harde aanvoerder in het Rijk van Kyiv. Maar hij is geen roestvrij stalen held; hij heeft heel menselijke kantjes. Daar zijn de mensen om hem heen niet altijd even blij mee. Hun belangen stroken niet altijd met de zijne. Als de tijd rijp is wil Harald naar Constantinopel om daar verder te groeien en zijn ambities na te jagen. In De geheimschrijver zien we hoe het verder met hem gaat, maar dan gezien door de ogen van iemand die allesbehalve een held is, Sven. Doordat in De geheimschrijver het perspectief wezenlijk anders is, gaat dat verhaal over Sven en Runa en is Harald een figuur over wie verteld wordt.”
Deze roman is veel gelaagder en geeft meer aandacht aan de psychologische ontwikkeling van de personages dan Harald. Waar stuitte u zoal op bij het schrijven?
“Ik begon aan De geheimschrijver met te vertellen hoe het verder ging met Harald en zijn makkers Ulf en Eldfjall. Maar al schrijvend werd ik beslopen door ontevredenheid. Weer een historisch avontuurlijk verhaal? En dat in zo’n rijke setting als het Byzantijnse Rijk? Zonde! Ik wilde meer diepgang. Ik wilde een psychologische roman die duizend jaar geleden speelde. Maar ik was natuurlijk ook gehecht aan Harald en zijn IJslandse vrienden. Zo ging ik twee verhaallijnen verweven: Oude Sven en Runa met Jonge Sven en Harald. En met de introductie van nieuwe personages moest ook de verteltoon veranderen. Meer passend bij het gevoelsleven dat ik wilde beschrijven. Dat ging nog niet zomaar, hoor. Ik was al op bladzijde honderdvijftig of zoiets toen ik opnieuw begon. Van die eerste hoofdstukken heb ik verschillende versies liggen. Echt veel werk! Daarom duurde het ook zo lang voor dit boek eenmaal bij de drukker lag.”
Hoe past De geheimschrijver in uw bredere oeuvre? Ziet u verbindende thema’s met uw eerdere werk?
“In mijn verhalen vertel ik weliswaar over historische personen en gebeurtenissen, maar de nadruk ligt altijd op het menselijke. Wat dachten en voelden die lui nou? En wat waren de gevolgen van die gedachten en gevoelens voor hun persoonlijk leven? En zo wordt het verhaal van de bakker om de hoek net zo belangrijk als het verhaal over de koning of de burgemeester. Ook laat ik telkens weer zien hoe weinig er terecht kan komen van een goed gepland leven.”
Met De Geheimschrijver bevestigt Paul Christiaan Smis zijn reputatie als schrijver die het verleden niet alleen tot leven wekt, maar het ook laat resoneren in het heden. Zijn werk toont dat historische romans niet louter reconstructies zijn van vervlogen tijden, maar spiegels die ons meer leren over macht, moraal en menselijkheid. Het wachten is nu op het vervolg dat ongetwijfeld opnieuw de vraag zal oproepen: wat vertelt het verleden ons over wie we vandaag zijn?
Lees De geheimschrijver of geef het boek cadeau
De geheimschrijver is te koop bij elke (digitale) boekhandel. Via de webshop van Uitgeverij Historische Verhalen betaalt u geen verzendkosten.
Over de auteur
In zijn verhalen legt Paul Christiaan Smis de worsteling van de menselijke geest bloot. Na tientallen vertellingen over de middeleeuwen, richt hij zich in De geheimschrijver op het fascinerende Constantinopel van de elfde eeuw.
Over het boek
Het is zomer in Constantinopel. Het jaar: 1061. Sven ligt, oud en ziek, in bed. Hij kijkt terug op zijn moeizame bestaan en eigenlijk wil hij nog maar één ding: sterven. Zijn nicht Runa verzorgt hem en ook zij heeft een doel: Sven moet blijven leven.
Om de dagen te vullen, vertelt hij haar over wat hij allemaal heeft meegemaakt als geheimschrijver aan het hof van de keizer. Runa luistert, soms geduldig, soms spottend. De spot verandert in verwondering als ze hoort over zijn gevoelens voor de barbaarse prins Harald Sigurdsson. Niets in Svens geschiedenis is wat het lijkt. Het beeld dat Runa van hem heeft veranderd dramatisch terwijl hij verder vertelt.
De verhalen ontvouwen zich en de vraag dringt zich op: sturen mensen hun eigen leven? Wie of wat bepaalt ons lot? Zijn we zelf verantwoordelijk voor wat we doen en laten, of is het de hemel? De heidense Nornen van Harald misschien? Vanuit zijn ziekbed denkt Sven na over de keuzes die hij maakte, de beloften die hij deed, en de onzichtbare krachten die zijn pad en dat van Runa bepaalden.
