AI ontrafelt spelregels van 2000 jaar oud Romeins bordspel uit Heerlen

Het was jarenlang een mysterie voor archeologen: was de ingekerfde kalksteen die in Heerlen werd gevonden een decoratief bouwelement of een antiek spelbord? Nieuw interdisciplinair onderzoek met behulp van 3D-scans en kunstmatige intelligentie (AI) geeft nu het definitieve antwoord. Het gaat om een uniek Romeins strategiespel waarvan we nu zelfs de spelregels kunnen reconstrueren.

Het onderzoek, uitgevoerd door de universiteiten van Maastricht en Leiden in samenwerking met Het Romeins Museum, werpt een nieuw licht op de vrijetijdsbesteding in de Romeinse tijd. Dankzij uiterst gedetailleerde 3D-scans van restauratieatelier Restaura werden slijtsporen op de steen zichtbaar die met het blote oog nauwelijks waarneembaar zijn. Deze fracties van millimeters aan slijtage verraadden precies waar de Romeinse pionnen, destijds gemaakt van glas, bot of aardewerk, het vaakst over de steen schoven.

Ludii: de AI als archeoloog

Om te begrijpen hoe het spel gespeeld werd, schakelden onderzoekers de hulp in van 'Ludii', een AI-programma van de Universiteit Maastricht. Ludii werd getraind met de regels van honderden historische spellen uit dezelfde culturele regio. Door de AI miljoenen keren tegen zichzelf te laten spelen, ontdekten de onderzoekers een set spelregels die precies het slijtagepatroon op de Heerlense steen verklaart.

Het doel van het spel? Je tegenstander blokkeren. Hoewel vergelijkbare blokkeerspellen bekend zijn uit de middeleeuwen, bewijst deze vondst dat de Romeinen dit type strategiespel al eeuwen eerder speelden dan tot nu toe werd aangenomen.

Wetenschappelijke primeur

De ontdekking is zo opmerkelijk dat het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Antiquity het onderzoek heeft gepubliceerd. Karen Jeneson, conservator van Het Romeins Museum, is enthousiast: "We hebben alle andere mogelijkheden, zoals architectonische decoratie, uitgesloten. Het gaat hier echt om een onbekend Romeins spel."

Dankzij het Digital Ludeme Project is dit eeuwenoude tijdverdrijf niet langer een statisch object in een vitrine, maar een levend stukje geschiedenis dat we vandaag de dag weer kunnen spelen.