Digitaal archief 'foute Nederlanders' nu op dertien locaties raadpleegbaar

Goed nieuws voor onderzoekers naar de Tweede Wereldoorlog: het gedigitaliseerde deel van het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) is vanaf deze week op veel meer plekken in Nederland toegankelijk. Waar je voorheen enkel in Den Haag terecht kon, is de digitale inzage nu uitgebreid naar twaalf extra locaties, waaronder het NIOD en diverse regionale archieven.

Het CABR is een van de meest geraadpleegde archieven van Nederland. Het bevat de dossiers van honderdduizenden personen die na de bevrijding werden verdacht van collaboratie met de Duitse bezetter. Sinds maandag 2 februari 2026 is de 'tijdelijke voorziening' van dit archief beschikbaar in studiezalen door het hele land, van Leeuwarden tot Heerlen en van Middelburg tot Groningen.

Wachten op wetswijziging

Hoewel het project Oorlog voor de Rechter al jaren werkt aan het volledig online toegankelijk maken van deze dossiers, besloot de minister van OCW eind 2024 dat volledige online publicatie voorlopig nog niet is toegestaan. Om historisch en familiaal onderzoek toch te faciliteren in afwachting van een wetswijziging, is deze tijdelijke oplossing in het leven geroepen. Hierdoor kunnen onderzoekers op beveiligde computers in de studiezalen zoeken in het reeds gedigitaliseerde deel (ongeveer een derde van het totale archief).

Hoe werkt het?

Niet alles is al gescand. Onderzoekers wordt geadviseerd om eerst via de website van Oorlog voor de Rechter te controleren of een specifiek dossier al digitaal beschikbaar is. Is dat het geval? Dan kan er een plek worden gereserveerd bij een van de deelnemende instellingen, zoals het NIOD in Amsterdam of een Regionaal Historisch Centrum in de buurt. Dossiers die nog niet zijn gescand, kunnen nog altijd alleen fysiek worden ingezien bij het Nationaal Archief in Den Haag.

Het digitale CABR is bedoeld voor iedereen met een onderzoeksbelang, variërend van wetenschappers tot mensen die onderzoek doen naar hun eigen familiegeschiedenis.