Jacques-Louis David, Public domain, via Wikimedia Commons

Drie manieren waarop mensen vroeger dachten de toekomst te kunnen voorspellen

De kunst om de toekomst te voorspellen houdt mensen al eeuwenlang in zijn greep. Voorspellen werd vroeger vooral gebruikt om natuurverschijnselen zoals aardbevingen en vulkaanuitbarstingen aan te zien komen. Later ontwikkelde zich dat meer naar persoonlijke vragen zoals: word ik rijk, of wanneer vind ik ware liefde? Om zulke gebeurtenissen te voorspellen, zijn door de geschiedenis heen verschillende methoden verzonnen. Wat zijn drie manieren waarop mensen vroeger dachten de toekomst te kunnen voorspellen?

Hemellichamen duiden voor- en tegenspoed aan

Al sinds de oudheid probeerden mensen met sterren en planeten de toekomst te voorspellen. Waar tegenwoordig astronomie en astrologie twee hele verschillende dingen zijn, werd het vroeger als nagenoeg hetzelfde gezien. Welke sterren en planeten gezien werden als de belangrijkste voorspellers, stond allemaal beschreven in een boek van de Griekse sterrenkundige Ptolemaeus. Dit was meer dan duizend jaar lang het standaardwerk op het gebied van astronomie.

Volgens het boek waren de krachtigste voorspellers eclipsen: zons- en maansverduisteringen. Die zouden een heftige gebeurtenis moeten aanduiden. Hoe langer de zon of maan verduisterd was, hoe langer die gebeurtenis zou duren. De positie van de verschillende planeten tijdens de eclips bepaalde vervolgens of de gebeurtenis goed of slecht zou uitpakken. Als hemellichamen Jupiter en Venus tijdens een eclips aan de hemel staan, zou dat leiden tot welzijn en voorspoed. Maar Mars en Saturnus zorgen juist voor ziekten en andere ellende. Wel was volgens Ptolemaeus van belang dat je alle factoren tijdens de eclips meenam. De stand van de zon, maan en sterren en vanuit welke landen het verschijnsel te zien was, zou allemaal invloed kunnen hebben op de voorspelling.

Met de komst van de telescoop in de zeventiende eeuw kregen astronomen een veel beter beeld van de kosmos. Ze kwamen erachter dat de sterren en planeten een stuk verder weg stonden dan aanvankelijk werd gedacht. Het zou dus erg onwaarschijnlijk zijn dat deze hemellichamen invloed hadden op de gebeurtenissen op aarde. Hierdoor werd een duidelijke scheiding van astronomie en astrologie zichtbaar. Tegenwoordig is astrologie vooral te zien in horoscopen op basis van je sterrenbeeld. Sommige mensen vinden dit flauwekul, maar er zijn genoeg mensen die nog steeds geloven dat de toekomst letterlijk in de sterren geschreven staat.

Dromen hebben een voorspellende betekenis

In verschillende culturen en tijdperken werd gedacht dat dromen invloed zouden hebben op de ‘wakkere’ wereld. De eerste verhalen over dromen komen meer dan 3000 jaar geleden bij de Sumeriërs vandaan.

Dit verhaal over koning Gilgamesj vertelt dat hij dromen heeft over zijn goddelijke moeder. De dromen werden gezien als een voorspelling die de koning als leidraad gebruikte bij zijn beslissingen. Naast de Sumeriërs was er nog een beschaving die zich serieus bezighield met de betekenis van dromen. De Egyptenaren gingen er namelijk vanuit dat dromen een directe connectie waren met de wereld van de goden. Ze legden de betekenis en voorspelling van hun dromen vast in hiërogliefen en bouwden zelfs tempels die gericht waren op het ontvangen van goddelijke openbaringen tijdens het slapen.

Met de opkomst van het christendom werden dromen opnieuw gezien als boodschappen van God. In de Bijbel worden dit soort dromen veelvuldig genoemd, zoals het verhaal over Jozef die een farao vertelt over de betekenis van zijn voorspellende dromen. Maar er was ook een andere kant: tijdens de middeleeuwen werden dromen juist gezien als het kwaad. Het waren verleidingen van de duivel die je tijdens je slaap naar het verkeerde pad probeerden te lokken. Aan de middeleeuwer de taak om hier niet aan over te geven.

De eeuwen daarna leefde het idee dat dromen de toekomst kunnen voorspellen voort. Ook nu is het nog steeds iets wat veel mensen geloven, maar het ligt net iets complexer dan dat. Dromen zijn volgens neurowetenschappers geen allesbepalend orakel dat kan voorspellen wat er gaat gebeuren. Onze dromen brengen namelijk voortdurend mogelijke scenario’s naar voren van hoe de toekomst eruit zou kunnen zien, gebaseerd op wat onze hersenen weten van het verleden. Zo kunnen de gebeurtenissen die zich in je hersenen afspelen tijdens je slaap dus levensecht aanvoelen.

De technieken van een waarzegger

Het beroep van de waarzegger is al eeuwenoud; iedere cultuur had zijn eigen vorm van waarzeggerij. De oude Grieken hadden bijvoorbeeld het orakel van Delphi, waar ze raad konden vragen aan de goden. Waarzeggers waren in deze tijd een bron van raad. In de middeleeuwen werd waarzeggerij juist als een zonde beschouwd en daarom verboden door de kerk. Ook met de opkomst van het logisch denken in de zeventiende eeuw verloren waarzeggers hun respect en eerbied. Waarzeggerij werd een privégelegenheid, een handelsartikel op een marktplein.

Toch zijn er door de eeuwen heen ontzettend veel technieken ontstaan om de toekomst in te kijken, waarbij het beeld van een waarzegger op een kermis met een glazen bol veruit de bekendste is. Maar er zijn genoeg andere manieren die waarzeggers gebruiken om hun voorspellingen te doen, zoals handlezen. Deze techniek volgt de lijnen van je hand en vertelt volgens de waarzeggers het verhaal van je toekomst. Veel mensen lieten zich leiden door het lot dat in hun handpalm geschreven stond.

Ook het leggen van tarotkaarten was vroeger al een populaire bezigheid. In de negentiende eeuw werd het vooral door dames van stand gedaan. Voor het leggen van deze kaarten had je namelijk weinig paragnostische begaafdheid nodig. Ze stelden de kaarten bijvoorbeeld vragen als: hoe gelukkig word ik in de liefde? en gaven de kaarten de taak om de juiste voorspelling te doen. De kaarten hadden allemaal een andere betekenis en zo was het altijd een verrassing wat ze te zeggen hadden.

Dat deze technieken nu nog steeds worden beoefend, laat zien dat de toekomst voorspellen van alle tijden is. Of mensen nu omhoog kijken naar de sterren, hun dromen proberen te duiden of hun lot in kaarten en handen zoeken, de wens om te weten wat er komen gaat blijft onveranderd. De methoden veranderen, maar de nieuwsgierigheid niet.