Trump-resort in Albanië: de elite jaagt al langer op beschermde natuur

Met plastic flamingo's in de hand demonstreren duizenden Albanezen al maanden tegen de komst van een omstreden Trump-resort in hun beschermde natuurgebieden. De plaatselijke bevolking is woest en staat lijnrecht tegenover de overheid en rijke investeerders. Deze strijd om natuurbehoud tussen het gewone volk en de elite is echter niet nieuw. De geschiedenis laat zien dat beschermde natuurgebieden vaker ten prooi vielen aan rijke investeerders en politici, maar ook dat burgerprotesten zulke megaprojecten succesvol kunnen stoppen.

De woede in Albanië komt door een megaproject van ruim 4 miljard euro van Jared Kushner en Ivanka Trump, de schoonzoon en dochter van de Amerikaanse president. Midden in een beschermd natuurgebied vol flamingo's en andere zeldzame dieren moeten duizenden luxueuze hotelkamers en resorts verrijzen. Hoewel de eerste bulldozers al gespot zijn en de Albanese premier Edi Rama de plannen koste wat het kost wil doordrukken, gaan de Albanezen dagelijks massaal de straat op onder de leus: “Albanië is niet te koop!”

Een herhaling van Sardinië

Wat er gebeurt als een kustlijn in handen valt van de internationale elite, werd al in 1962 duidelijk op het Italiaanse eiland Sardinië. De schatrijke prins Karim Aga Khan IV liet zijn oog vallen op een arm en dunbevolkt stuk Noord-Sardinische kust. Met miljarden aan kapitaal kocht hij duizenden hectares wilde natuur op en stampte er de Costa Smeralda uit de grond.

Binnen enkele jaren veranderde de ongerepte natuur in een afgesloten enclave van luxe villa’s, privéhavens en peperdure hotels. Hoewel de streek economisch opbloeide, raakte de lokale bevolking haar eigen kustlijn kwijt. De prijzen schoten omhoog en de streek werd voor gewone Italianen onbetaalbaar. Dit is exact waar de Albanese bevolking nu bang voor is: een privatisering van de kustlijn waarbij natuur en inwoners moeten wijken voor het grote geld.

Toen de bevolking Walt Disney vloerde

Dat het verzet van de bevolking geen kansloze missie hoeft te zijn, bewijst een historisch gevecht uit de Verenigde Staten. In het midden van de jaren ’60 wilde het entertainmentimperium van Walt Disney, gesteund door de Californische gouverneur Ronald Reagan, een reusachtig skiresort bouwen in Mineral King Valley. Dit sprookjesachtige, beschermde natuurgebied midden in de Sierra Nevada zou volgens de plannen worden volgebouwd met skiliften, hotels voor duizenden gasten, parkeerterreinen en zelfs een monorail.

De lokale bevolking en natuurbeschermers pikten het niet dat een commerciële gigant een uniek natuurgebied wilde claimen. Onder de leus “Keep Mineral King Natural” ontbrandde een juridische en maatschappelijke strijd die ruim tien jaar zou duren. Met petities, rechtszaken en massale demonstraties wist het protest de plannen zo lang te vertragen dat Disney het project in 1977 definitief afblies. Een jaar later voegde het Amerikaanse Congres de vallei toe aan het Sequoia National Park, waarmee het gebied voorgoed werd beschermd.

Wraak op de natuur: Spite Highway

Soms namen investeerders in hun zucht naar land echter op brute wijze wraak. In het Florida van de jaren ’60 stichtte een groep rijke projectontwikkelaars de fictieve gemeente Islandia op een keten van ongerepte eilanden vlak bij Miami. Hun doel: de bouw van wolkenkrabbers, luxe resorts en een olieraffinaderij.

Toen lokale vissers, omwonenden en milieubeschermers fel in opstand kwamen en bij de overheid lobbyden voor een nationaal park, namen de investeerders een bizar besluit. Om de natuurwaarde van het gebied bewust te vernietigen, lieten ze bulldozers aanrukken die een 40 meter brede strook oerwoud dwars over het eiland platwalsten. Dit spoor van vernieling staat tot op de dag van vandaag bekend als Spite Highway ('Snelweg van wrok').

De wrede actie werkte echter averechts. Het verzet onder de bevolking werd zo massaal dat president Lyndon B. Johnson ingreep en het gebied tot beschermd nationaal park verklaarde (Biscayne National Park). De investeerders bleven met lege handen achter.

De bizarre geschiedenis van Sazan

Dat een belangrijk deel van het Albanese Trump-resort gepland staat op het eilandje Sazan, bevat bovendien een enorme historische ironie. Sazan is namelijk niet zomaar een eiland; het draagt een van de vreemdste politieke verledens van Europa met zich mee.

Tijdens de Koude Oorlog werd Albanië geregeerd door de paranoïde communistische dictator Enver Hoxha. Hij was ervan overtuigd dat zowel het Westen als het Oosten het land wilden binnenvallen. Sazan, strategisch gelegen in de Straat van Otranto, werd door Hoxha getransformeerd tot een onneembare militaire vesting.

Het eiland werd volgebouwd met kilometers aan ondergrondse tunnels, munitiedepots en honderden betonnen bunkers. Het had maar één enkel doel: het westerse kapitalisme en 'Amerikaanse imperialisme' koste wat het kost buiten de deur houden. Decennialang was Sazan een strenggeheime militaire zone waar geen enkele burger mocht komen.

Het contrast met de huidige situatie kan bijna niet groter. Het eiland dat door Hoxha werd gebouwd als het ultieme anti-Amerikaanse bastion, wordt nu door de Albanese overheid op een presenteerblaadje aangeboden aan projectontwikkelaars uit de persoonlijke kring van de Amerikaanse president.

Sardinië of Mineral King?

De strijd om Zvernec en Sazan is de nieuwste aflevering in een eeuwenoude confrontatie tussen publieke natuur en privékapitaal. Terwijl premier Rama vasthoudt aan de investeringen en de bulldozers door de duinen denderen, laten de demonstranten met hun plastic flamingo's zien dat de uitkomst nog lang niet vaststaat. Wordt het Albanese kustgebied het nieuwe Sardinië van de Balkan, of weet de bevolking de plannen te herschrijven zoals in Californië en Florida? De geschiedenis laat in ieder geval zien dat de uitkomst nog lang niet vaststaat.