Angstaanjagende toevalligheden in de geschiedenis die toch te verklaren zijn

Soms lijken twee schijnbaar losstaande gebeurtenissen op zo'n opvallende manier met elkaar verbonden, dat het bijna onmogelijk voelt om 'toeval' zuiver te noemen. Denk aan de coördinaten van de Grote Piramide van Gizeh die exact overeenkomen met de lichtsnelheid, of een Amerikaanse parkwachter die maar liefst zeven keer door de bliksem werd getroffen. Dit soort bizarre matches komt in de geschiedenis verrassend vaak voor. Toch zijn ze achteraf rationeel en wiskundig prima te verklaren. Hoe ontstaan deze ongelofelijke toevalligheden en waarom is ons brein er zo bezeten van?

Dat al deze toevalligheden ons constant opvallen, is niet te wijten aan het concept dat er altijd diepere connecties te vinden zijn in ongerelateerde feiten, maar omdat het in onze menselijke natuur zit om dit soort verbanden te leggen. Dit verschijnsel, bekend als apofenie, beschrijft onze onbewuste neiging om betekenisvolle verbanden te zien in willekeurige feiten. Ieder mens doet dit op bepaalde hoogte maar er zijn ook extreme gevallen waar deze neiging samenhangt met psychotische stoornissen, zoals bij de wiskundige John Nash, die leed aan paranoïde schizofrenie en vaak verbanden zag die anderen niet waarnamen.

Fata morgana of de werkelijkheid?

Het internet staat er vol mee: complotdenkers die beweren dat de Grote Piramide van Gizeh het werk moet zijn van buitenaardse wezens of een ander soort hyperintelligente entiteit. Hun ultieme bewijs? De breedtegraad van de piramide (29,9792458° N) komt numeriek exact overeen met de snelheid van licht (299.792.458 m/s). Dat kan toch geen toeval zijn? Toch wel. Wie kritisch naar de landkaart kijkt, ziet meteen waar de truc zit. Grote Piramides van Gizeh

De Grote Piramide is gigantisch en strekt zich uit over een groot oppervlak. Het bouwwerk bevindt zich dus op talloze verschillende breedtegraden. Mystici hebben simpelweg de exacte lijn uitgekozen die perfect matcht met de lichtsnelheid en negeren al de andere breedtegraden waar de piramide zich ook op bevindt. In een gigantische brei van cijfers en data ga je als je er actief naar zoekt ongetwijfeld ergens een verbindende lijn vinden.

Bovendien maakten de Oude Egyptenaren geen gebruik van ons huidige decimale stelsel, noch de moderne geografische coördinaten waarop deze vergelijking is gebaseerd. Het is daarom uiterst onwaarschijnlijk dat de piramide bewust met deze overeenkomst in gedachten werd ontworpen. Om die reden beschouwen wetenschappers deze theorie als niets meer dan pseudowetenschap.

Driemaal is scheepsrecht

Een bekend bijgeloof van zeevaarders is dat vrouwen aan boord ongeluk brengen. Het verhaal van Violet Jessop (1887-1971) lijkt op het eerste gezicht deze angst te bevestigen. Violet werkte als stewardess en verpleegster op schepen en overleefde maar liefst drie grote scheepsrampen. Zodoende kreeg ze later de bijnaam 'de onzinkbare stewardess'.

In 1911 was ze aan boord van de RMS Olympic toen deze in botsing kwam met een Brits oorlogsschip. Een jaar later werkte Violet op de enige echte Titanic en werd ze een van de mensen die de beroemde schipbreuk kon navertellen. In 1916 bevond ze zich opnieuw op een zusterschip, de HMHS Britannic. Het schip liep op een zeemijn en ook deze zonk. Ondanks dat ze bijna door de scheepsschroeven werd meegezogen, kwam Violet er wederom heelhuids vanaf.

Achteraf kijkend naar deze feiten, lijkt het alsof Violet aan boord brengen een kus des doods was voor grote schepen. Toch is het logisch te verklaren hoe dit kan gebeuren. Rederijen werkten namelijk destijds met vaste bemanningen die vaak werden overgeplaatst naar de nieuwste en grootste schepen van de vloot. Omdat Violet carrière wilde maken op deze prestigieuze oceaanstomers, was het niet vreemd dat zij op alle drie de schepen terechtkwam. Bovendien vond dit plaats in een tijd waarin de scheepvaart razendsnel groeide en veiligheidsnormen nog lang niet waren wat ze tegenwoordig zijn. Haar verhaal blijft uitzonderlijk, maar met duizenden bemanningsleden die jarenlang op zee werkten, is het niet ondenkbaar dat iemand ooit betrokken zou raken bij meerdere rampen.

Bliksemvlug naar binnen komen!

De kans om door de bliksem getroffen te worden is klein, maar niet uitgesloten. Een enkeling die tijdens zwaar onweer onder een boom schuilt of zich in open water bevindt, kan toch direct met de enorme elektrische ontlading uit de lucht in aanraking komen. Gemiddeld wordt ongeveer één op de twee miljoen mensen per jaar door bliksem getroffen, waarbij de spanning kan oplopen tot honderden miljoenen volt. De gevolgen zijn vaak ernstig of zelfs dodelijk, al overleven sommige slachtoffers het met relatief beperkte verwondingen. Meerdere keren getroffen worden is uitzonderlijk zeldzaam, maar niet onmogelijk. Dat iemand niet één, niet twee, maar zelfs zeven keer door de bliksem wordt geraakt, lijkt op het eerste gezicht bijna ongeloofwaardig, maar is toch gedocumenteerd. De Amerikaanse parkwachter Roy Sullivan (1912–1983) geldt als een van de bekendste gevallen van herhaalde blikseminslagen en staat zodoende bekend als de ‘lightningman’ ofwel 'bliksemman'. Hij beweerde dat hij zelfs als kind een keer was getroffen, wat zou betekenen dat het record zelfs nog hoger ligt, maar er is geen genoeg bewijs om deze achtste inslag te erkennen.

Bij iedere blikseminslag hield Roy er relatief lichte verwondingen aan over, maar kwam er telkens grotendeels heelhuids vanaf. Uiteindelijk was het niet de zevende inslag die hem fataal werd, maar liefdesverdriet. Na een onbeantwoorde liefde pleegde hij zelfmoord in 1983, vijf jaar na zijn laatste blikseminslag.

Deskundigen schatten de kans om zeven keer door de bliksem te worden getroffen op 1 op de 16 quadriljoen (dat zijn 24 nullen). Roys baan als parkwachter was van invloed voor één tot twee inslagen. Eenmaal werd hij geraakt toen hij op de uitkijktoren van het park stond en een andere keer toen hij schuilde in het huisje van de parkwachters. Zijn kansen waren dus hoger dan gemiddeld, maar desondanks nog steeds minuscuul laag. Met zo'n absurd kleine mogelijkheid begint het laten bij 'toeval' wel heel lastig te worden... Had Roy het soms aan de stok met een hogere macht, die hem uit de weg wilde ruimen? Waarschijnlijk niet. Met de gedachte dat er tientallen miljarden mensen ooit hebben geleefd of nog steeds leven en in variërende situaties terecht komen, waarbij kansen om door de bliksem getroffen te worden verhogen, is het aannemelijk dat dit ooit iemand zou overkomen.

De vervloekte leeftijd van de muziekwereld: 27 jaar

Binnen de muziekwereld heeft het getal 27 in de afgelopen decennia een bijna mythische reputatie gekregen. Opvallend veel invloedrijke muzikanten overleden namelijk op 27-jarige leeftijd, waardoor deze groep postuum bekend kwam te staan als de 27 Club. De artiesten Robert Johnson, Brian Jones (The Rolling Stones), Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jim Morrison (The Doors), Kurt Cobain (Nirvana) en Amy Winehouse worden doorgaans als de zes kernleden beschouwd. Daarnaast worden nog vele andere artiesten en beroemdheden tot de club gerekend. De opvallende trend dat muzikanten op hun 27e stierven werd al in de jaren ‘70 opgemerkt, maar de term '27 Club’ kreeg pas echt bekendheid na de zelfmoord van Kurt Cobain in 1994. 27 Club

De popculturele term van de 27 Club vormt een poëtische manier om talentvolle artiesten te herdenken die veel te vroeg heen zijn gegaan, maar onderzoek van de British Medical Journal wijst erop dat er geen verhoogde sterfkans bestaat op de leeftijd van 27 jaar. Veel van de artiesten die tot de club worden gerekend, leefden een destructieve levensstijl die gepaard ging met hoge stressniveaus, overmatig drugsgebruik en alcoholmisbruik. Daardoor ligt hun risico op overlijden gedurende een veel bredere periode verhoogd, van hun twintigste tot maar liefst hun veertigste. Ook hier speelt onze neiging tot patroonherkenning een rol: we leggen onbewust een verband tussen een aantal muziekiconen die toevallig op 27-jarige leeftijd stierven, terwijl we de vele andere beroemdheden die op even aannemelijke leeftijden overleden negeren, omdat zij niet binnen het bekende patroon passen.