Oppenheimer 1964

Hoeveel spijt had Oppenheimer van het uitvinden van de atoombom?

Thijmen Oort

In de Oscarwinnende film Oppenheimer van regisseur Christopher Nolan wordt ingezoomd op de maker van de atoombom en hoe hij zich voelde over de gevolgen van zijn werk. De film laat zien dat Robert J. Oppenheimer achteraf diepe spijt voelde over het ontwikkelen van het massavernietigingswapen, maar in werkelijkheid keek hij genuanceerder terug op zijn uitvinding.

Op 16 juli 1945 hield Oppenheimer een testproef, bijgenaamd ‘Trinity', in een woestijn in New Mexico om samen met zijn team de eerste ontploffing van een atoombom ooit te zien. In een documentaire liet hij weten wat hij dacht toen hij de ontploffing zag: “Wij wisten dat de wereld nooit meer dezelfde zou zijn. Sommigen lachten, anderen huilden, de meesten waren stil. Ik moest denken aan een regel uit het hindoegeschrift Bhagavad Gita. Vishnoe probeert de prins ervan te overtuigen dat hij zijn plicht moet doen en om indruk op hem te maken neemt hij zijn veelarmige vorm aan en zegt: ‘Nu ben ik de Dood, de Vernietiger van Werelden'. Ik denk dat wij ons op een of andere manier allemaal zo voelden”. In de film van Nolan uit 2023 zegt Oppenheimer ook: “Nu ben ik de Dood, de Vernietiger van Werelden.” Wat hij daadwerkelijk zei op dat moment was minder spectaculair. Volgens zijn broer, die toen ook aanwezig was, zou hij simpelweg ‘Hij deed ‘t!’ hebben geroepen toen hij de ontploffing zag. Dit laat het verschil zien tussen Oppenheimers gedachten en uitspraken en waarom het lastig is om te zeggen hoe hij werkelijk dacht over de atoombom.

Oppenheimer geeft een speech

Eén bom te veel

Volgens auteur Ray Monk, die een biografie van Oppenheimer schreef, was hij in eerste instantie na het succesvolle experiment van Trinity volledig voorstander van het gebruik van de atoombom. “Zelfs toen de Duitsers zich hadden overgegeven op 7 mei 1945 en het duidelijk was dat Amerika de bom ging gebruiken op Japan, had hij geen twijfels. Hij dacht dat één demonstratie van de geweldige kracht van dit wapen genoeg was’’, vertelt Monk in zijn boek over Oppenheimer. Volgens de Washington Post was Oppenheimer teleurgesteld dat hij de atoombom niet op tijd had afgekregen om hem op Duitsland te gebruiken, maar was hij alsnog wel trots toen de eerste atoombom op Hiroshima werd afgeworpen. Pas na het ontploffen van de tweede atoombom op Nagasaki zou hij bedenkingen gaan krijgen. Net als in de film zei Oppenheimer in een gesprek in het Witte Huis tegen president Truman: “Ik heb het gevoel dat ik bloed aan mijn handen heb.” Oppenheimer zou zelfs in een depressie belanden na de bom op Nagasaki en begon het gebruik van de atoombom en de latere waterstofbom publiekelijk te verachten. Hij waarschuwde dat als er een nieuwe wereldoorlog zou uitbreken, dit het einde van de wereld zou betekenen.

Het beste van IsGeschiedenis in je inbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief! Helemaal niks missen? Volg ons op Facebook!

Maken vs. gebruiken

Dus was Oppenheimer simpelweg van gedachten veranderd en had hij inderdaad spijt van het maken van de atoombom? Niet per se. Alhoewel hij de rest van zijn leven uitgesproken bleef over het gebruiken van de atoombom, heeft hij nooit gezegd dat hij spijt had van het maken van de atoombom. Latere uitspraken suggereren zelfs dat hij geen schaamte voelde over het feit dat hij de uitvinder was van het dodelijkste wapen op aarde.

Zo was hij in 1960 naar Japan gegaan om op de universiteit van Kyoto een lezing te geven over kwantumwetenschap en de morele verantwoordelijkheden van wetenschappers. Japan raakte vanwege de oorlog van 15 jaar eerder uiteraard een gevoelige snaar bij Oppenheimer en dat gold andersom ook voor het Japanse publiek, maar zijn komst was niet bedoeld als een excuusbezoekje. Gedurende het bezoek aan Japan werd hem meerdere malen gevraagd of hij spijt had van zijn werk en geen enkele keer gaf hij commentaar. In een interview antwoordde hij: “Ik denk niet dat naar Japan komen mijn gevoel van verdriet over mijn rol in deze historische gebeurtenis heeft veranderd. Het heeft me er ook niet volledig toe gebracht spijt te hebben van mijn verantwoordelijkheid voor het technische succes van het project. Het is niet dat ik me er niet slecht over voel. Het is dat ik me er vanavond niet slechter over voel dan gisteravond.”

Oppenheimer

Oppenheimer verloor zijn veiligheidsstatus van de Amerikaanse overheid op 29 juni 1954 na de hoorzitting die we ook in de film zien. Dat kwam door tegenstrijdige verklaringen en het feit dat hij onjuiste informatie gaf over zijn banden met communistische groeperingen en zijn sympathie voor linkse idealen tijdens de crisisjaren en de opkomst van het fascisme. Toch hield het beeld van Oppenheimer als martelaar hardnekkig stand. Zijn naam bleef daardoor verbonden met het debat over de grenzen tussen wetenschap en politiek.

De uitvinding van de atoombom lijkt voor Oppenheimer dus een voortdurende interne worsteling te zijn geweest. Als wetenschapper was hij trots op het resultaat van het Manhattanproject, maar hij was zich echter zeer bewust van de gevolgen van dat resultaat.

Bronnen:

Afbeeldingen:

  • US Department of energy, Public domain, via Wikimedia Commons
  • Boris Carmi /Meitar Collection / National Library of Israel / The Pritzker Family National Photography Collection, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons
  • Digital Photo Archive, Department of Energy (DOE), courtesy of AIP Emilio Segrè Visual Archives, CC0, via Wikimedia Commons

Ook interessant: 

Rubrieken: 

Landen: 

Tijdperken: 

Onderwerpen: 

Het beste van IsGeschiedenis in je inbox?

Meld je nu aan voor onze nieuwsbrief. 

AANMELDEN
Ontdek Archeologie Magazine

Ga mee op ontdekkingstocht naar archeologische vindplaatsen in binnen- en buitenland!

Meer informatie