Maria Tenhemelopneming op 15 augustus: De eeuwenoude oorsprong van een katholiek dogma

Ieder jaar op 15 augustus vieren katholieke en orthodoxe christenen wereldwijd de Maria Tenhemelopneming. Het feest, dat de opneming van de heilige Maagd met lichaam en ziel in de hemel herdenkt, heeft wortels die teruggaan tot de vroegste eeuwen van het christendom. Toch duurde het tot halverwege de twintigste eeuw voordat het geloofspunt officieel werd vastgelegd. Waarom bleef de exacte status van dit feest zo lang een punt van discussie?

De eerste vermelding van de opneming van Maria in de hemel was afkomstig uit het boek Liber Requiei Mariae, dat waarschijnlijk begin 4e eeuw geschreven is. Het was vooral bekend binnen de Oosterse Kerk, waar de gelovigen toen ook al een feest kenden dat ze de Ontslapenis van de Moeder Gods noemden.

Verschillende interpretaties over Maria

Binnen de kerk bestond nog veel onduidelijkheid over Maria en haar opneming in de hemel. Zo wist eigenlijk niemand wanneer Maria precies naar de hemel was gegaan en of zij dat deed toen ze nog leefde of nadat ze gestorven was. De Bijbel geeft geen zekerheid over hoe Maria door God in de hemel werd opgenomen, waardoor er veel ruimte was voor speculatie. In de 4e of 5e eeuw werd in het boek De Obitu S. Dominae aan de hand van de Openbaring van Johannes uit het Nieuwe Testament beweerd dat Maria levend en met haar hele lichaam naar de hemel ging. Duidelijkheid kwam er nooit, maar vanaf eind 5e eeuw werd de verering van Maria steeds belangrijker binnen de kerk.

Keizer Maurikios legt datum vast

De patriarch van Alexandrië, Theodosus, schreef in 556 dat er in Egypte twee dagen waren waarop Maria centraal stond. Op 16 januari herdachten de Egyptenaren de dood van Maria, terwijl ze op 9 augustus haar opneming in de hemel vierden. De Byzantijnse keizer Maurikios stelde in 600 de datum voor zijn gehele rijk vast op 15 augustus. Kort daarna verspreidde de Mariaverering zich naar West-Europa. Paus Sergius I maakte rond 700 melding van het feest en paus Leo IV erkende Maria Tenhemelopneming halverwege de 9e eeuw als officieel katholiek feest.

Dogma van paus Pius XII

In Europa werd het feest vanaf de 9e eeuw in verschillende vormen gevierd, maar de protestanten zagen na de Reformatie, die begon rond 1517, af van de Mariaverering. Zij baseerden hun geloof direct op de Bijbel en daarin was geen melding gemaakt van de Tenhemelopneming van Maria. Na de Reformatie kwam er binnen de katholieke kerk steeds meer roep om de hemelopneming tot een dogma te maken. Dat gebeurde echter pas in 1950 toen paus Pius XII vastlegde ‘dat de heilige maagd Maria na haar aardse leven met lichaam en ziel is opgenomen in de hemel’. Met de vastlegging als dogma is het voor alle katholieken een vereiste in de Tenhemelopneming te geloven.

Wereldwijde vrije dag, maar niet in Nederland

In vrijwel alle traditioneel katholieke of orthodoxe landen is Maria Tenhemelopneming een verplichte vrije dag. Onder meer in België, Frankrijk, Spanje en Italië is dat het geval. Wegens de protestantse achtergrond van Nederland is dat hier nooit het geval geweest. Aangezien Nederlandse katholieken geen vrije dag krijgen, houden veel kerken ’s avonds als alternatief voor de feestdag een speciale dienst.