Hoe AI voor het eerst de mens versloeg

Sinds de introductie van de computer bestond al de angst dat ze ooit de wereld zouden overnemen. In dystopische verhalen als 2001: A Space Odyssey en I, Robot werd geschetst dat de mensheid ooit de slaaf zou worden van robots en slimme machines. Een lange tijd bleef het idee dat de mens overklast kon worden bij fictie, tot 1997, toen de ‘grote’ schaakkampioen Garri Kasparov werd verslagen door een supercomputer. Deep Blue maakte voor het eerst waar dat machines beter werden dan mensen. 

De beste schaker aller tijden 

Garri Kasparov stond voor een generatie bekend als de allerbeste schaker die de wereld ooit gekend heeft. De schaker, geboren in 1963 in de Sovjet-Unie, kwam al vroeg op de radar als supertalent. Bij de school van wereldkampioen Mikhail Botvinnik werd hij opgeleid om mee te dingen bij de wereldtop. 

Leermeester Botvinnik deed in 1970 ooit al een opvallende voorspelling, hij stelde dat de computer ooit sterker zou gaan schaken dan de mens. Iets waar op dat moment nog om werd gelachen. Zijn pupil zou uiteindelijk direct ondervinden dat dit het geval zou zijn. 

Kasparov werd in 1985 wereldkampioen, waarna hij 20 jaar lang de wereldranglijst aanvoerde. De geboren Rus behaalde in die tijd zelfs de hoogste FIDE-rating ooit, alleen verslagen door latere wereldkampioen Magnus Carlsen. 

In 1997 was hij al een doorgewinterde wereldkampioen, maar toen ontmoette hij zijn sterkste tegenstander tot op dat moment. 

De supercomputer 

Terwijl Kasparov in 1985 zijn wereldtitel vierde, begon ook het project dat de mensheid voor het eerst zou verslaan. Drie studenten aan de Universiteit van Carnegie Mellon in Pittsburgh bouwden de schaakcomputer ChipTest, het was een hoopvol begin, enkele weken na de constructie deed de machine al met redelijk succes mee aan het Noord-Amerikaanse Kampioenschap, het ACM.  

De studenten zouden na het sterke begin verder bouwen aan een tweede versie. Deze versie was al tien keer sterker dan zijn voorganger. Dit keer werd het ACM gewonnen, een teken dat er eindeloze potentie in het project zat. 

Om verder te evolueren werd een nieuwe computer gebouwd, deze werd bekend onder de naam Deep Thought. Deze versie zou voor het eerst spelen tegen de grootmachten van het schaken, waaronder Garri Kasparov. Deep Thought was echter totaal geen tegenstander voor de wereldkampioen die eenvoudig won. Er was wel een lichtpuntje, want in een partij tegen Bent Larsen werd voor het eerst een grootmeester verslagen bij een traditionele wedstrijd. 

De computer werd wederom verder ontwikkeld tot Deep Thought II, deze was een stuk sterker dan de eerste versie. De originele Deep Thought telde zes processors, de II telde er 24. Deze kende veel meer theorie, kon sneller rekenen en evalueren en 10-11 stappen vooruitdenken tegen het einde van een partij. De geschatte rating van de computer was op dat moment rond de 2600, een rating die alleen voor de absolute wereldtop bestemd is. 

Deep Blue I 

 Na vier succesvolle jaren met Deep Thought II was het tijd voor de volgende evolutie. In 1995 verscheen met veel bombarie Deep Blue, dé schaakcomputer die beter zou zijn dan wereldkampioenen. IBM had de computer nog slimmer en sterker gemaakt; ze gokten erop dat pure rekenkracht genoeg zou zijn. 

Weer werd Kasparov uitgedaagd, maar dit keer verliep de wedstrijd anders. Het schaakspel zou plaatsvinden in februari van 1996, in Philadelphia. Met een flinke prijzenpot werd de wereldkampioen naar de Verenigde Staten gebracht, denkend dat hij weer als winnaar uit de bus zou komen. 

Om de wedstrijd te beslissen werden zes partijen gespeeld van elk twee uur. De eerste partij zorgde voor de schok van de eeuw. Garri Kasparov verloor. Deep Blue won een partij van de beste schaker aller tijden. Het was nu écht gebeurd, in een potje traditioneel schaken was  een computer beter dan de mens.  

Deze partij was een grote schok voor de Rus, die naar verluidt zou hebben gezegd: “Mijn geluk is geweest dat ik die eerste partij verloor, dat was de beste waarschuwing.” Het was een geluk aangezien hij de volgende partijen winnend afsloot, de eindstand in 1996 was 4-2. 

Het beste van IsGeschiedenis in je inbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief! Helemaal niks missen? Volg ons op Facebook!

Deep Blue II 

In 1997 werd Deep Blue wederom een stuk sterker; IBM was uit op revanche. De machine kon 200 miljoen zetten per seconde berekenen en op deze manier ook nog 12 zetten vooruit denken. Was de tijd van de computer nu definitief aangebroken? 

In mei van dat jaar wist IBM de grootmeester weer zo ver te krijgen om een wedstrijd te spelen. Het Equitable Center in New York werd het strijdtoneel voor mens vs machine. Kasparov wilde ‘’de eer van de mensheid’’ verdedigen tegen deze brute tegenstander van metaal en draad. 

Hoewel schaken saai kan lijken voor buitenstaanders was deze strijd bloedstollend. In het schaken zijn er technieken om computers makkelijker te verslaan, Kasparov was voorbereid om deze manieren te gebruiken om wederom Deep Blue te slim af te zijn. Een bug zorgde ervoor dat de computer een aantal hele onvoorspelbare zetten deed in de tweede en zesde partij. Het bracht Kasparov uit zijn spel, waardoor hij onkarakteristieke blunders maakte.  

Na zes partijen was het eindelijk gebeurd. De studenten van Carnegie Mellon hadden hun grootst mogelijke triomf behaald, Kasparov werd door hun computer met 3½-2½. verslagen. 

De Nasleep 

Deze wedstrijd was voor de wereld van AI enorm belangrijk. Hedendaags is de AI-discussie losgebarsten; de dystopische verhalen komen steeds dichterbij de werkelijkheid. Kunstmatige intelligentie is niet slechts meer een schaakcomputer die iedereen kan verslaan, maar kan tegenwoordig zoveel verschillende dingen beter dan de mens. 

De komende jaren zullen we de ontwikkeling van dichtbij meemaken, maar Deep Blue zal de geschiedenisboeken ingaan als het begin van die revolutie. 

BRONNEN:

• HLN.be: 25 jaar geleden won IBM-supercomputer Deep Blue historische schaakpartij tegen wereldkampioen Kasparov
• Max Eeuwe Centrum: Kasparov tegen Deep Blue
• Scientific American: 20 Years after Deep Blue: How AI Has Advanced Since Conquering Chess
• Frederik Knudsen: Deep Blue

AFBEELDINGEN:

• Bogaerts, Rob / Anefo, CC0, via Nationaal Archief
• Owen Williams, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
• Schaakcomputer Deep Blue / James the photographer, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons