Hoe communicatie (gelukkig) steeds beter werd

Telecommunicatie, het uitwisselen van berichten op grote afstand, is nog nooit zo efficiënt geweest als vandaag de dag. Terwijl we nu binnen seconden videobellen met de andere kant van de wereld, kon een antwoord vroeger maanden of zelfs een jaar op zich laten wachten. Die traagheid was meer dan een ongemak; het veranderde de loop van de geschiedenis. Van gemiste begrafenissen tot bloedige veldslagen die achteraf onnodig bleken: de evolutie van de postduif naar de glasvezelkabel is een verhaal van leven en dood.

Evolutie van telecommunicatie

Het traditionele direct communiceren met elkaar begon al bij het ontstaan van de eerste menselijke talen, zo’n 100.000 jaar geleden. Hoewel deze vorm van communicatie de basis legde voor de menselijke samenleving, liep men al snel tegen fysieke grenzen aan. Er ontstond een groeiende behoefte om over lange afstanden te communiceren, zonder te hoeven verplaatsen, maar alleen zo hard mogelijk schreeuwen naar elkaar bracht je slechts zover. Dat is letterlijk te nemen: het record voor de verste, verstaanbare boodschap via de menselijke stem ligt onder de 100 meter. Dus werd het tijd om te kijken naar andere mogelijkheden. Mondeling je bericht delen met een boodschapper die deze dan deelde met de ontvanger kon ook, maar dan liep je gevaar dat de boodschapper (wellicht kwaadwillig) incorrecte informatie deelde. De inhoud van de boodschap zelf moest onbeschadigd blijven.

Rooksignalen
Dus vond men al duizenden jaren geleden slimme manieren van telecommunicatie uit. Zo maakten mensen in Noord-Amerika, Afrika en China in de prehistorie gebruik van rook-, drum- of hoornsignalen die vooral strategisch gerichte boodschappen overbrachten (denk aan: ‘hier is een vijandelijk kamp’). Boodschappen werden in die tijd ook op wandmuren of stenen pilaren geschreven, maar dan moest de boodschap wel leesbaar zijn vanaf een afstand en dus moest de ontvanger zich verplaatsen. Het was slimmer om de boodschap zelf te laten ‘reizen’ en met de uitvinding van het schrift in Mesopotamië 5000 jaar geleden kon dit idee worden verwezenlijkt. In het oude Egypte werd zo’n 3000 jaar geleden de eerste echte ‘post’ bezorgd door boodschappers van de farao’s. Met de komst van papier en betere wegen konden boodschappers sneller en meer post dragen en in het Perzische Rijk werden zelfs speciale postduiven getraind om naar een specifieke locatie te vliegen met een klein briefje aan hun poot. De eeuwen erna werden ook andere vormen van telecommunicatie uitgevonden, zoals maritieme vlaggen met verschillende betekenissen of een hydraulische telegraaf waarbij met behulp van waterniveaus signalen werden doorgegeven. Zonder twijfel droeg de uitvinding van de boekdrukkunst in de 15e eeuw immens bij aan het grootschalig en snel verspreiden van kennis en berichten op papier.

In de 19e eeuw begon men te experimenteren met elektriciteit en werden door middel van elektronische telegrafie boodschappen verstuurd zonder papier. Zo kon men door middel van morsecode lampen gebruiken om signalen naar elkaar te sturen en Alexander Graham Bell vond de eerste telefoon uit. In de 20e eeuw ging men elektrische apparaten nog verder ontwikkelen en door de eerste radio- en televisiezender kon men voor het eerst binnen ogenblikken alles zien en horen wat er gebeurde over de hele wereld. Toen het (moderne) internet kwam in de jaren ’90, waar je nu dit artikel mee aan het lezen bent, werd globale communicatie makkelijker dan ooit.

Het beste van IsGeschiedenis in je inbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief! Helemaal niks missen? Volg ons op Facebook!

Lange bezorgtijden

Toen elektronische telecommunicatie in de 19e, 20e en 21e eeuw langzaam steeds beter werd, werd communiceren met elkaar vanaf lange afstanden mogelijk binnen seconden. Voorheen was de bezorgtijd van berichten altijd lang en onvoorspelbaar. Postduiven waren niet altijd beschikbaar, en boodschappers konden zelfs op goede handelsroutes tegen allerlei obstakels aanlopen.

In het Romeinse Rijk vormde de cursus publicus de ruggengraat van de communicatie: een officieel netwerk van wegen en wisselstations voor de postdienst. Hoewel een koerier gemiddeld tachtig kilometer per dag aflegde, was de bezorgtijd onvoorspelbaar. Een brief van Rome naar Napels deed er vijf dagen over, maar een verzending naar Athene kon door logistieke hindernissen, zoals het wachten op een geschikt schip, tussen de drie en zeventien weken duren.

Man die een brief leest

Als je gedurende de koloniale tijden een briefje naar huis wilde sturen vanuit een van de koloniën, kon het maanden tot zelfs een jaar duren voor je antwoord terug kon krijgen. Het schip met je brief moest immers honderden tot zelfs duizenden kilometers afleggen over zee.

Vanaf de 19e eeuw zorgden treinen en stoomboten ervoor dat communicatie over lange afstanden aanzienlijk sneller verliep. De bezorgsnelheid was daardoor naar schatting bijna vier keer zo hoog als toen men nog uitsluitend postkoetsen over land of zeilschepen over zee gebruikte. Berichten binnen eigen land of naar een buurland kwamen al binnen een week aan en overzeese brieven deden er rond de twee maanden over.

Hoe trage communicatie de geschiedenis kan veranderen

Omdat telecommuniceren niet altijd zo snel is geweest, zijn er een hoop gebeurtenissen in de geschiedenis die mogelijk te vermijden waren als geadresseerden belangrijke berichten direct hadden ontvangen. Zo was voor Samuel Morse een persoonlijke tragedie de motivatie om zijn beroemde elektrische code te ontwikkelen. Morse, die in 1825 op reis was, kreeg bericht van zijn vader dat thuis zijn vrouw was overleden. Morse, die per direct naar huis vertrok, kreeg eenmaal aangekomen te horen dat hij de begrafenis van zijn vrouw had gemist.

Maar ook hebben er op grote schaal dit soort situaties plaatsgevonden. Zo kon begin 19e eeuw een vijfjarig kind zich acht dagen lang ongestoord koning van Nederland noemen. De broer van Napoleon Bonaparte, Lodewijk Napoleon, die de eerste koning van Nederland was, deed op 1 juli 1810 afstand van de troon ten behoeve van zijn zoon. Dit grote nieuws wist keizer Napoleon ‘pas’ enkele dagen later te bereiken, waarop Napoleon per direct zijn neefje onttroonde en Nederland onderdeel maakte van Frankrijk.

Zelfs doden zijn gevallen als gevolg van trage communicatie. Zo was de Slag bij New Orleans, die werd gevochten op 8 januari 1815, achteraf onnodig gebleken. De oorlog van 1812 tussen Amerika en het huidige Canada onder bewind van de Britten werd 15 dagen eerder beëindigd in de Belgische stad Gent. Bericht van het einde van de oorlog moest echter nog de reis van Europa naar Noord-Amerika afleggen en beide partijen in New Orleans waren dus nog niet op de hoogte. Tijdens de Slag bij New Orleans kwamen 2000 Britten om en 314 Amerikanen.

Ook was de Japanse verrassingsaanval op Pearl Harbor op 7 december 1941 misschien onbedoeld iets té verrassend geweest voor Amerika. Japan was een halfuur voor de aanval van plan onderhandelingen met Amerika, die toen nog liepen, officieel te beëindigen met een 14-delige diplomatieke boodschap. Het bericht moest met de technologie van toen worden gecodeerd en als gevolg van vertraging bij het ontcijferen en uittypen ervan was Washington pas op de hoogte nadat de aanval al was begonnen. Japan had de aanval op de Amerikaanse marinebasis al langer gepland, dus ongeacht deze communicatie-error zou het een verrassingsaanval zijn geweest. Hoewel de aanval militair gezien altijd als verrassing was gepland, zorgde de diplomatieke vertraging ervoor dat de Amerikanen zelfs die laatste cruciale minuten waarschuwingstijd misliepen. De verrassingsaanval op Pearl Harbor, waarbij zeker 2400 doden en 1200 gewonden vielen, kwam als een grote schok voor Amerika, dat hierna de oorlog verklaarde tegen Japan.