Hoe Nederland de heroïne-epidemie overleefde

Begin jaren zeventig zagen mensen drugs nog als een onschuldig middel en softdrugs waren erg populair in Nederland. Totdat Chinezen in Nederland iets nieuws meebrachten: heroïne. De ware gevolgen van drugsgebruik waren niet algemeen bekend, en binnen enkele maanden brak er een ware drugs-epidemie uit. Heroïne maakt je binnen de kortste keren zwaar verslaafd. Maar wat is de achtergrond van deze ‘epidemie’?

Opkomst van drugs in Nederland

Door de toenemende welvaart en de snelle ontzuiling kwam er aan het einde van de jaren zestig ruimte vrij voor democratisering en emancipatie. Hierdoor stond er een opstandige generatie in de vorm van de Provobeweging. Onder invloed van deze nieuwe jeugdcultuur werd er steeds massaler en openlijker hasj en cannabis gebruikt. Vanaf de zomer van 1968 trokken voor het eerst massaal hippies naar Amsterdam, het flowerpowertijdperk was aangebroken. Onder invloed van de hippies heerste er in de hoofdstad een liberale sfeer, steeds meer mensen gingen verdovende middelen gebruiken.

Drugsgebruik was eerst iets dat voorkwam binnen subculturen als kunstenaars, artiesten of binnen de Chinese gemeenschap. Waar het in de flowerpowertijd begon met het roken van bijvoorbeeld hasj of het gebruik van LSD, ging het in het begin van de jaren zeventig ineens over een heel ander middel: heroïne. Tijdens het einde van de Vietnamoorlog zochten Chinese criminele groepen een nieuw afzetgebied. Ze konden de heroïne namelijk niet meer kwijt aan de duizenden Amerikaanse soldaten. De criminelen vonden in Amsterdam het middelpunt van hun nieuwe afzetmarkt. Op papier vonden ze werk in Chinese restaurants, waardoor ze makkelijk een verblijfsvergunning kregen. De gesloten Chinese gemeenschap vormde een ideale dekmantel voor hun criminele handel en zo werd vanaf 1972 heroïne op de Nederlandse markt gebracht. Het middel werd in Amsterdam goedkoop aangeboden en zelfs gratis weggegeven, maar niemand wist wat voor rampzalige gevolgen dit zou hebben.

Het beste van IsGeschiedenis in je inbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief! Helemaal niks missen? Volg ons op Facebook!

Zware verslavingen en maatschappelijk probleem

De handel in heroïne verspreidde zich als een olievlek vanuit Amsterdam naar andere grote steden, zoals Rotterdam, Utrecht en Eindhoven. Binnen enkele maanden breekt er een heftige drugs-epidemie uit. De parken liggen ineens vol met heroïneverslaafdenen het aantal verslaafden en daklozen stijgt razendsnel. Het gevolg hiervan is meer overlast op straat, in overdekte winkelcentra en op stations.
Met als dieptepunt de tunnel in het Utrechtse winkelcentrum Hoog Catharijne. Grote aantallen drugsverslaafden verblijven in de oorspronkelijk bedoelde bevoorradings tunnel onder onmenselijke omstandigheden.

Heroïne maakt je binnen de kortste keren verslaafd, waardoor gebruikers alles deden om aan geld te komen om weer nieuwe middelen te kopen. Ze stalen geld van familie en vrienden of gingen zelfs de prostitutie in om maar iets te verdienen. De drugscriminaliteit veranderde in een maatschappelijk probleem. Verslaafden en dealers zorgden voor overlast: berovingen en steekpartijen waren aan de orde van de dag. De zogenaamde junks hadden hierdoor een erg slecht imago. Ze kregen geen voorlichtingen, gebruikten oude naalden en moesten op de zwarte markt heroïne halen, waardoor ze geen manieren hadden om het spul te testen. Het beeld dat we hebben van de junk kwam dus niet alleen door de heroïne, maar ook door de omstandigheden waarin die drug werd gebruikt. Geld ging naar heroïne, niet naar eten en verzorging.

Oorlog tegen drugs

De Nederlandse overheid zag in dat dit niet langer meer zo kon en in 1976 werd het drugsbeleid aangepast. Vanaf dat jaar maakten ze officieel onderscheid tussen soft- en harddrugs, waardoor de openlijke handel in harddrugs niet langer mocht. De gemeente Amsterdam trad hardhandig op. Er vonden zogenaamde schoonveegacties plaats: kraakpanden werden ontruimd, dealercafés werden gesloten en speciale politieteams joegen groepjes verslaafden op. Zo konden ze niet op één plek blijven hangen.

Het was geen oplossing voor de overlast, dat zag de gemeente ook wel in, maar zo dachten ze dat de overlast enigszins in de hand bleef. Toch hingen overal in Nederland heroïneverslaafden op straat. Door slechte opvangvoorzieningen en terughoudende politici nam de overlast zelfs toe. Bestuurders zagen verslaafde daklozen als lastig en onhanteerbaar. Ze helpen, in plaats van op te jagen, was vanwege hun slechte imago geen populair idee.

Vanaf de jaren tachtig veranderde de aanpak, en werd er meer gekeken naar oplossingen om de groep verslaafden te helpen. Zo konden ze vieze naalden omruilen voor schone, zodat er minder infecties ontstonden. Er kwamen speciale gebruikersruimtes, waar mensen niet vervolgd zouden worden en waar voorlichting gegeven werd. In Amsterdam reed er zelfs een bus rond om verslaafden methadon te geven, een ander middel dat ervoor zorgt dat verslaafden minder lust hadden in heroïne en er geen ontwenningsverschijnselen optreden.

Een beter imago

Door initiatieven, zoals de eerste daklozenkrant genaamd Straatnieuws, werden daklozen en verslaafden geholpen met het vinden van een woning en werk. Straatnieuws hielp mensen echt uit de goot en liet de persoonlijke verhalen van de daklozen zien. Hierdoor kregen ze een beter imago. Naarmate de jaren negentig vorderden, groeide in Nederland steeds meer het besef dat er iets moest veranderen om de overlast door de verslaafde daklozen te verminderen. Het beeld van de verslaafde veranderde van crimineel naar een patiënt die hulp nodig heeft.

Door medische begeleiding en vaste opvangvoorzieningen, waar daklozen terecht konden voor een warme maaltijd en doche, verdween het straatgebruik geleidelijk uit het openbare leven. Wat ooit een alledaags beeld was in Nederlandse steden, werd in de loop van enkele decennia zeldzaam. De daklozen en zwaar verslaafden verdwenen niet omdat het probleem werd genegeerd, maar juist doordat het eindelijk serieus en structureel werd aangepakt.