Van de zadels van Genghis Khan tot kweekvlees: de opmerkelijke geschiedenis van de hamburger

‘Dit is echt vlees, hetzelfde als wat in de supermarkt ligt’. Dat zegt een hoogleraar van de Universiteit van Maastricht die op 5 augustus 2013 in Londen een gekweekte hamburger presenteert. De oorsprong van de hamburger gaat terug tot het Mongoolse Rijk van de 13e eeuw, maar volgens veel Amerikanen begint de echte geschiedenis van de lekkernij in hun land.

Hij is niet meer weg te denken uit het wereldwijde straatbeeld: een sappige runderburgerschijf tussen een zacht broodje. Hoewel de hamburger synoniem staat voor de Amerikaanse fastfoodcultuur, ligt de feitelijke oorsprong van de maaltijd duizenden kilometers oostelijker. Hoe transformeerde het rauwe legervoedsel van de Mongoolse ruiters via de havenstad Hamburg tot de meest iconische snack ter wereld?

Het beste van IsGeschiedenis in je inbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief! Helemaal niks missen? Volg ons op Facebook!

Hamburg, naamgever van het beroemde lapje vlees

Vanuit Rusland waaide de steak tartaar rond 1600 over naar West-Europa. Hamburg was als belangrijke havenstad een van de eerste plaatsen waar het platte en rauw gegeten rundvlees populair werd. De bevolking van Hamburg besloot het vlees licht te bakken. Deze manier van bereiden kwam buiten de stad bekend te staan als de steak ‘Hamburg-stijl’, een naam die later werd versimpeld tot hamburger.

De Hamburger komt naar de Verenigde Staten

Volgens de meeste Amerikanen begon de geschiedenis van de hamburger pas echt toen Duitse immigranten het gerecht meenamen naar de VS. Het New Yorkse Delmonico’s zette in 1830 als eerste de hamburger steak op de kaart, maar de variant met broodje kwam pas rond 1900 in opmars. Er zijn verschillende claims over wie de eerste was met de hamburger zoals hij nu wereldwijd verkocht wordt.

Wie verkocht de eerste hamburger?

Louis’ Lunch uit New Haven claimt in 1900 de eerste hamburger te hebben verkocht toen een klant met haast zijn hamburgersteak onderweg wilde opeten. De kok pakte twee boterhammen om het vlees tussen te leggen en creëerde zo naar eigen zeggen de eerste hamburger. Het verhaal vertoont sterke overeenkomsten met het ontstaan van de hotdog. Ook vanuit de Amerikaanse staten Ohio en Wisconsin komen claims van restaurants die beweren al in 1885 hamburgers te hebben verkocht. De exacte oorsprong blijft onbekend, maar het is algemeen geaccepteerd dat de hamburger vanaf 1921 zijn grote opmars inzette. In Kansas zorgde de keten White Castle destijds voor een imagoverbetering door de hygiënische bereiding van het eten te benadrukken. Voorheen werd het vlees immers vooral geassocieerd met straatverkopers en goedkope arbeidersrestaurants.

Nieuwe hamburgers

Inmiddels is de hamburger een wereldwijd succes. Maar wie denkt dat het recept daarmee uitontwikkeld is, heeft het mis. Juist door de aanhoudende populariteit bedenken koks voortdurend nieuwe varianten, variërend van ambachtelijke gourmetburgers tot de duurste burger ter wereld met kaviaar. Een van de meest ingrijpende innovaties vond plaats toen wetenschappers van de Universiteit Maastricht een hamburger van gekweekt dierlijk weefsel presenteerden. Daarmee kreeg de eeuwenoude geschiedenis van de hamburger een hypermoderne wending waarbij geen dier meer geslacht hoeft te worden.