De schooltandarts

Verdwenen beroep: de schooltandarts

Vrijwel iedereen die het zich herinnert heeft trauma’s aan de schooltandarts. Een of twee keer per jaar parkeerde het gevreesde busje van de tandarts op het schoolplein en moesten alle kinderen verplicht langs ter controle. Hoewel sommige basisscholen, met name in Amsterdam, nog steeds af en toe een schooltandarts laten komen is het tegenwoordig een vrijwel verdwenen beroep.

Hygiëne

In 1904 bezocht de eerste schooltandarts een basisschool in Zaandam. Het was een logisch gevolg van de in de 19e eeuw groeiende overtuiging dat de overheid verantwoordelijk was voor de volksgezondheid en daarom hygiëne onder de bevolking moest stimuleren. Vooral in grote steden zoals Rotterdam en Amsterdam kwamen veel infectieziekten zoals cholera en tyfus voor, maar met name kinderen uit achterstandswijken zagen zelden een dokter. De schoolarts en schooltandarts boden uitkomst en konden gratis controleren of ze nog gezond waren.

Trauma’s

In kleine groepjes werden de leerlingen naar de ‘bekkenbeul’ gestuurd. Die bijnaam kreeg de schooltandarts al snel, omdat hij vaak zonder verdoving in de gaatjes boorde en kiezen trok en daarbij vaak ruw en hardhandig te werk ging. Hoewel die behandeling geen fijne herinneringen opleverde, motiveerde de angst voor gaatjes kinderen vaak wel om beter hun tanden te poetsen.

Concurrentie

De huis- en tandartsen zagen de nieuwe collega’s in het begin als indringers in hun werkveld. En ook de onderwijzers waren vaak niet gediend van een nieuwe volwassene die hun autoriteit aantastte in het klaslokaal. Desondanks werd de schooltandarts vooral na de Tweede Wereldoorlog een vaak geziene gast op het speelplein. Doordat er meer suiker gegeten werd en het belang van een sterk en gezond gebit beter bekend was, werd hij vaker uitgenodigd.

Verdwenen

Tegenwoordig is de schooltandarts grotendeels verdwenen. Uitbreidingen in het zorgstelsel hebben ertoe geleid dat kinderen tot 18 jaar voor de meeste behandelingen gratis naar de tandarts kunnen, waardoor ouders meestal zelf een afspraak maken. In achterstandswijken in grote steden waar dat nog niet gebeurt, komt nog wel af en toe een schooltandarts om toezicht te houden op het poetsgedrag van de kleintjes. En gelukkig voor hen heeft de moderne schooltandarts tegenwoordig wél verdovingen bij zich.

Bronnen:

Afbeelding:

Dr. Drew H. Turner treating Loretta Delores Vincent in the Duval County dental trailer, Florida 1947. [Public Domain via Wikimedia Commons]

Meer weten

De Barbaren geeft een schitterend overzicht van de voorouders van de hedendaagse Europeanen.

Museum Bronbeek organiseert van 20 t/m 27 oktober 2019 in de ‘Week van de Koloniale Geschiedenis’ lezingen, films, muziek, dans, theater, talkshow en exposities rond het thema ‘Zij/hij’. Deze ‘Week’ is deel van de landelijke Maand van de Geschiedenis. Het gedetailleerde programma is vanaf 1 oktober als PDF te downloaden.