De vrouwelijke strijders van Japan

Niet veel landen hebben een lange traditie in het opnemen van vrouwen in hun leger. Japan heeft echter al eeuwenlang een prima ervaring met vrouwelijke krijgers: de Onna bugeisha. Veel van deze vrouwen vochten naast mannen in veldslagen. Wie waren de beroemdste vrouwelijke strijders van Japan?

In de zeven eeuwen dat Japan werd bestuurd door samoerai, was de keizer een soort boegbeeld. De echte macht was in handen van de shogun, de militaire leider van het land. Al onder de eerste shogun speelden vrouwen een belangrijke rol.

De Onna bugeisha waren de vrouwelijke tegenhangers van de samoerai. Deze vrouwelijke meesters van de krijgskunsten waren over het algemeen vrouwen en dochters van samoerai die van jongs af aan verschillende wapens leerden gebruiken. Hun kenmerkende wapen was de zogenaamde naginata, een lange stok met een gekromd blad, ideaal voor balans. Doordat ze verschillende vechtkunsten aangeleerd kregen, waren ze in staat hun families en bezittingen te beschermen als de mannelijke samoerai afwezig was. Sommige Onna bugeisha waren zo goed in de vechtkunsten dat ze zij aan zij met de samoerai vochten in oorlogen.

Ten tijde van de Genpei-oorlog in de twaalfde eeuw deden de Onna bugeisha hun intrede in de geschiedenisboeken. Deze oorlog ontstond tussen twee conflicterende samoerai-clans die allebei over Japan wilden regeren. Hier vochten verschillende vrouwelijke strijders mee, waaronder Tomoe Gozen.

Het onthoofden van zeven vijanden

Tomoe is misschien wel een van de beroemdste vrouwelijke krijgers van Japan. Ze was een buitengewoon bekwame Onna bugeisha, die zich onderscheidde van de andere vrouwen. De meesten vochten namelijk alleen met de naginata, maar Tomoe kon ook heel goed met pijl en boog en een katana (samoerai-zwaard) overweg. Dit waren eigenlijk alleen wapens waar mannen mee vochten. Dat Tomoe niet onderschat moest worden, werd al meteen duidelijk tijdens haar eerste gevecht, waar ze zeven vijanden zou hebben onthoofd. In 1181 trad de vrouwelijke krijger in dienst van Kiso no Yoshinaka, waarbij ze zijn leger tijdens de Genpei-oorlog naar een overwinning hielp. Haar krijgsheer, en mogelijk geliefde, Kiso was zeer onder de indruk van Tomoes talent als strijder en benoemde haar daarom tot eerste generaal van zijn clan. Samen behaalden ze vele overwinningen, tot de Slag om Awazu.

Deze slag begon al meteen rampzalig voor de clan: volgens sommige verhalen zouden ze met slechts 300 man tegen de Taira-krijgsmacht van wel 6000 man hebben opgenomen. Met Tomoe aan zijn zijde vocht Kiso tot het bittere einde. Toen er amper nog troepen over waren, spoorde hij haar aan om te vluchten. Slechts zij en vier anderen wisten levend uit dit gevecht te komen. Kiso blies zijn laatste adem uit op dit slagveld. Ondanks dit verlies liet Tomoe zich niet zomaar uit het veld slaan. Voordat ze haar wapens voorgoed achter zich zou laten, boekte ze nog een laatste overwinning. Toen ze een vijandelijke samoerai tegenkwam, stootte ze hem van zijn paard en onthoofde ze hem in één slag met haar zwaard. Dit was het einde van haar glorieuze militaire carrière.

Wat er daarna met Tomoe is gebeurd, is niet bekend. De verhalen zeggen allemaal iets anders. De één zegt dat ze een non is geworden en de ander vertelt dat ze een volgende legendarische Japanse krijger heeft gebaard. Of Tomoe daadwerkelijk heeft bestaan, is echter niet zeker. Er zijn bijna geen historische bronnen over haar en het verhaal rust vooral op legendes. Toch heeft deze vrouwelijke krijger een behoorlijke reputatie voor zichzelf opgebouwd.

De laatste vrouwelijke samoerai

Laat in de 18e eeuw vinden de verhalen over de onna bugeisha een waardig einde bij een vrouw genaamd Nakano Takeko. Zij was een zeer getalenteerde krijgsvrouw en dochter van een ambtenaar uit het Aizu-domein, een gebied in Japan. Haar verhaal speelt zich af nadat de laatste shogun in 1868 afgezet werd door de keizer. Echter, de Aizu en enkele andere voorstanders van hetshogunaat bleven zich verzetten, zo ook Nakano.

De bewoners van Aizu sprokkelden een leger bij elkaar. Terwijl het keizerlijke leger beschikte over moderne wapens, moest de Aizu het doen met speren en ouderwetse musketten. Maar Nakano had al op jonge leeftijd intensief getraind in de vechtkunst en kon uitstekend overweg met de naginata. Haar talent bleef dan ook niet onopgemerkt: een meester in de krijgskunsten was zo onder de indruk dat hij haar in zijn familie opnam.

Zo werd Nakano op haar 21ste aangesteld als leider van een bijzondere eenheid: de Joshitai, een speciale groep vrouwelijke krijgers die werd gevormd vanwege de oplopende spanningen tussen het shogunaat en de keizerlijke troepen. Het duurde niet lang voordat deze vrouwelijke krijgers samen met de mannelijke samoerai ten strijde trokken in de slag van Aizu. Gewapend met naginata vochten zij mee in wat een van de laatste grote veldslagen van het samoeraitijdperk zou worden. Nakano, toen 22 jaar oud, doodde vijf vijandelijke soldaten. Helaas werd ze niet lang daarna in haar hart geraakt door een vijandelijke pijl.

De stervende krijger werd door haar zus weggesleept. Nakano smeekte haar om haar hoofd te verbergen, zodat het niet door de vijand als trofee zou worden weggenomen. Iets wat toen van vele beroemde samoerai het lot was. Met de hulp van een soldaat vervulde haar zus die lugubere wens en begroef het hoofd van Nakano bij een nabijgelegen tempel.

Met de dood van Nakano waren ook de andere Onna bugeisha uitgestreden. Vandaag de dag staan de Onna bugeisha symbool voor vrouwelijke kracht, veerkracht en onafhankelijkheid. Ze laten zien dat vrouwen in Japan een actieve en strijdbare rol speelden, in tegenstelling tot het stereotiepe beeld van de passieve vrouw.