Hoe de Sovjet-Unie met een strikt geheim plan Europa wilde aanvallen

Mark Rutte benadrukte onlangs dat Rusland een groot gevaar vormt voor de leden van de NAVO. De hoogste NAVO-baas noemde zelfs de mogelijkheid van een wereldoorlog. Maar dit is niet de eerste keer dat een flinke dreiging voelbaar is: in 2005, gaf de toenmalige Poolse regering een aantal opmerkelijke documenten uit het Sovjet-tijdperk vrij. De tot dan toe strikt geheime documenten bevatten allerlei militaire plannen van de Sovjet-Unie, waaronder documenten met de naam: Семь дней до реки Рейн. Russisch voor In zeven dagen naar de Rijn.

Aanvalsplan voor de Derde Wereldoorlog

De documenten stammen uit 1979. In dat jaar voerde de Sovjet-Unie een grote militaire simulatie uit, ook wel bekend als een ‘oorlogsspel’. Tijdens zo’n simulatie nemen militaire commandanten de rol aan van strijdende partijen en gaan op papier de strijd aan. Op die manier kunnen ze hun eigen ideeën, doctrines en plannen testen tegen een menselijke tegenstander. Hoewel er soms getwijfeld wordt aan het nut en de waarde van zulke simulaties, buigen veel bevelhebbers zich regelmatig over zo’n ‘oorlogsspel’. Zo ook dus in de Sovjet-Unie in 1979. Toen simuleerde ze een grootschalige aanval van de NAVO-lidstaten.

Moskou dacht dat de NAVO als eerste kernwapens zou inzetten. Volgens het plan zou het bondgenootschap Polen bombarderen met kernbommen. Daardoor zou Polen veranderen in een verwoest en radioactief gebied, waardoor de Sovjettroepen in Oost-Duitsland, Hongarije en Tsjecho-Slowakije werden afgesneden van hun bases in de Sovjet-Unie en dus geen steun of bevoorrading meer konden krijgen. De Sovjet-Unie besloot in dit geval niet te voorkomen dat Polen tot een radioactieve woestenij werd gebombardeerd, maar liet het land aan hun lot over en gingen meteen over tot de aanval.

De Sovjet-troepen moesten in zo min mogelijk tijd zo veel mogelijk oprukken, om zo een groot deel van de NAVO definitief uit te schakelen. In andere woorden: in zeven dagen moest men de Rijn bereiken. Iedereen wist dat een mogelijke Wereldoorlog Drie een nucleaire oorlog zou zijn en dat dat heel veel schade zou aanrichten. Dit plan bewijst wat iedereen destijds al dacht. De Sovjet-Unie wilde namelijk met nucleaire aanvallen verschillende grote steden in West-Europa vernietigen. Onder andere Hamburg, Düsseldorf, Keulen en de West-Duitse hoofdstad Bonn zouden aangevallen worden. Daarna was het NAVO hoofdkantoor in Brussel en de haven van Antwerpen aan de beurt. Gevolgd door een aanval op Denemarken. Zelfs Nederland zou niet gespaard blijven met een nucleaire bom op Amsterdam.

Het beste van IsGeschiedenis in je inbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief! Helemaal niks missen? Volg ons op Facebook!

De NAVO tegen elkaar opzetten

Het gevolg zou zijn dat een aantal belangrijke NAVO-lidstaten zoals West-Duitsland, België, Nederland en Denemarken werden vernietigd en hun regeringen werden ontwricht. Deze landen zouden volgens het plan het belangrijkste zijn om binnen zeven dagen te bezetten. Door ook de havensteden Hamburg, Antwerpen en Amsterdam uit te schakelen, zou de NAVO nauwelijks nog versterkingen kunnen aanvoeren vanuit het Verenigd Koninkrijk en Noord-Amerika.

Wat opvallend was, was dat de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk niet met kernwapens aangevallen zouden worden. Ook hier zat een tactiek achter: zo wilden de Sovjets verdeeldheid zaaien onder de westerse bondgenoten. Het gebruik van kernwapens werd namelijk niet besloten door de NAVO, maar afzonderlijk door de leiders van deze landen. Met deze strategie wilde de Sovjet-Unie hen voor een moeilijke keuze stellen: óf ze zouden hun kernwapens inzetten tegen de Sovjets en dan vrijwel zeker zelf ook worden aangevallen, óf ze zouden vechten zonder kernwapens, of zelfs helemaal buiten het conflict blijven. Gezien de ingewikkelde relatie van Frankrijk met de NAVO, het land stapte in 1966 uit de militaire structuur, maar bleef wel samenwerken, was het niet ondenkbaar dat Frankrijk zich buiten het conflict zou houden.

Na de nucleaire aanvallen

Het Sovjetleger en het Tsjecho-Slowaakse leger wilden na de atoomaanvallen snel door de vijandelijke linies breken en oprukken richting de Rijn. Omdat deze troepen veel meer tanks hadden dan de NAVO, gingen ze ervan uit dat dit zou lukken. Tegelijkertijd zou ook Oostenrijk worden aangevallen. Dat land was officieel neutraal, maar lag strategisch gezien op een belangrijke plek. De Hongaarse troepen zouden Oostenrijk bezetten om te voorkomen dat de NAVO het gebied kon gebruiken. Sovjet-parachutisten en andere eenheden kregen de taak om belangrijke bruggen over rivieren in te nemen. Zo kon het leger sneller blijven oprukken. Ondertussen moest de luchtmacht van het Warschaupact NAVO-vliegvelden en militaire bases in Europa uitschakelen, zodat de NAVO minder tegenstand kon bieden vanuit de lucht.

Een cruciale rol was weggelegd voor de Sovjet-marine. Die moest de verbinding tussen de Verenigde Staten en Europa afsnijden, vooral op de Atlantische Oceaan. Het doel was om te voorkomen dat Amerika extra troepen en materieel naar Europa kon sturen. Sovjet-onderzeeërs zouden jagen op Amerikaanse schepen, die een groot gevaar vormden vanwege hun kernwapens en vliegtuigen. Tegelijkertijd stonden Sovjet-atoomonderzeeërs in het Noordpoolgebied klaar om terug te slaan als de Verenigde Staten een nucleaire aanval zou uitvoeren.

Een naïef plan

Als alles volgens plan verliep, dachten de Sovjetleiders dat zij binnen zeven dagen de belangrijkste NAVO-troepen in Europa konden uitschakelen en zelfs de Rijn konden bereiken. Maar hoe realistisch was dat scenario eigenlijk? Ook binnen het Warschaupact bestonden daar grote twijfels over. Het plan ging uit van een snelle doorbraak met grote aantallen tanks, maar hield weinig rekening met het lastige terrein en logistieke problemen in een door kernwapens getroffen Europa. Moskou hield in dit plan ook nauwelijks rekening met het principe van de NAVO. In het Noord-Atlantisch Verdrag van 1949 stond duidelijk dat een aanval op één lidstaat werd gezien als een aanval op alle lidstaten. Ook had de NAVO laten weten bereid te zijn om de inzet van kernwapens verder uit te breiden, zodra één bondgenoot werd getroffen.

Bovendien was het onzeker of de Sovjets werkelijk konden vertrouwen op hun eigen bondgenoten. Vooral de inzet van Hongaarse en Tsjecho-Slowaakse troepen werd door Sovjets als politiek onbetrouwbaar gezien, mede door eerdere opstanden en spanningen binnen het Oostblok. Zelfs trouwe bondgenoten achtten het plan daarom te optimistisch en in de praktijk nauwelijks uitvoerbaar. Toch bleef het plan jarenlang van kracht. Tot ver in de jaren tachtig oefenden de Sovjets in het geheim scenario’s die gebaseerd waren op deze snelle, heftige aanval op West-Europa.