Catharina de Chasseur: bij voorbaat gedoemd

Dat haar onschuldige liefde zou uitlopen op een doodsveroordeling, dat had Catharina de Chasseur niet kunnen bevroeden toen zij in 1509 bij de Hollandse edelman Gerrit van Assendelft in bed belandde. De vader van Catharina dwong Gerrit om met zijn dochter te trouwen, maar dat huwelijk viel in zeer aarde bij de adellijke schoonfamilie.

Eerste ontmoeting

Gerrit van Assendelft stamde uit de aanzienlijke adellijke familie Van Assendelft en studeerde rechten in het Franse Orléans, waar hij in 1507 de graad van meester behaalde. Tijdens zijn studententijd leerde hij Catharina de Chasseur kennen, een herbergiersdochter van eenvoudige komaf. Gerrit en Catharina konden het goed met elkaar vinden en trokken dat zomervakantieseizoen veel met elkaar op. Hoewel ze aanvankelijk slechts goede vrienden waren, belandden ze op een avond samen in bed. Toen dit uitlekte, dwong Catharina’s vader Gerrit om met zijn dochter te trouwen.

Van Orléans naar Den Haag

Het kersverse echtpaar vestigde zich rond 1509 in Den Haag. Gerrit liet een statig stadspaleis bouwen aan wat toen nog een belangrijke toegangsweg tot de stad was (het latere Huis van Assendelft / Het Spaansche Hof). Maar van een lang gelukkig huwelijk was geen sprake. Amper terug in Nederland nam Gerrit al maatregelen om van zijn vrouw af te komen, onder zware druk van zijn familie die vond dat Catharina van te lage komaf was. Catharina pikte dit niet en daagde haar man voor het gerecht om af te dwingen dat hij haar als echtgenote bleef erkennen en onderhouden. Na twee lange procesjaren stelde het Hof van Holland Catharina in het gelijk.

Hoewel het echtpaar het over talloze zaken oneens was, was de relatie in het dagelijks leven niet eens aardedonker. Gerrit nam zijn vrouw wel mee naar hun nieuwe woning, maar weigerde daar het bed met haar te delen; ze leefden feitelijk gescheiden van tafel en bed. Het contact bleef desondanks redelijk en ze begroeven de strijdbijl genoeg om met dezelfde vriendenkring op pad te gaan. Rond 1510 werd hun zoon Klaas geboren. De familie van Assendelft was woedend en schreef zowel de pasgeboren Klaas als Catharina per direct uit de erfenis. Klaas vocht tot aan zijn dood in 1570 tevergeefs voor zijn erfdeel; de familie bleef onverbiddelijk omdat hij het nazaat was van de 'onwaardige' Le Chasseur.

Het beste van IsGeschiedenis in je inbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief! Helemaal niks missen? Volg ons op Facebook!

Scheiding

In 1532, na een feitelijk huwelijk van ruim twintig jaar, volgde alsnog een officiële scheiding. Catharina had in 1531 al afstand moeten doen van bepaalde goederen na het overlijden van haar schoonmoeder. Maar met de scheiding was de strijd niet gestreden. Alle bezittingen inleveren en met lege handen achterblijven, terwijl ze notabene samen een zoon hadden? Dat pikte Catharina niet. Ze stapte opnieuw naar de Grote Raad der Nederlanden. Dat leidde tot een compromis: Catharina deed definitief afstand van alle aanspraken op de adellijke goederen, maar kreeg in ruil een royale vaste toelage van 600 gulden per jaar, terwijl Gerrit alle kosten voor de opvoeding van zoon Klaas zou betalen.

Catharina verhuist en vervalt tot misdaad

Na de scheiding verhuisde Catharina van het Huis van Assendelft naar de Nieuwstraat in Den Haag, waar ze een comfortabel huishouden voerde met twee dienstmeisjes, een page en een eigen kapelaan. Al gauw raakte ze echter op het slechte pad. Samen met haar kapelaan en twee Franse knechten zette ze een lucratieve, illegale handel in valsmunterij op. De valse munten leverden een fortuin op, totdat de bende na jaren van gesjoemel in 1541 alsnog tegen de lamp liep.

Gevangenschap en executie

Catharina werd ingerekend en overgebracht naar de Gevangenpoort in Den Haag, waar ze in een donkere, ijskoude gajool haar proces afwachtte. Een gajool was bestemd voor verdachten van zware misdrijven als moord en valsmunterij; gevangenen zaten er geboeid in hun eigen uitwerpselen tussen het ongedierte. Vanwege de zaak werd Gerrit van Assendelft – inmiddels president van het Hof van Holland – tijdelijk op non-actief gesteld, omdat zijn reputatie door de misdragingen van zijn ex-vrouw ernstig was bezoedeld. Het onderzoek bevestigde de valsmunterij en Catharina werd schuldig bevonden.

Omdat ze ooit de echtgenote was geweest van een vooraanstaand edelman, werd haar de vernedering van een openbare brandstapel bespaard. Uit een vorm van 'welbegrepen adelrespect' mocht haar doodstraf 's nachts en in het geheim worden voltrokken. In de vroege ochtend van 11 april 1541 werd Catharina uit haar cel gehaald en op een pijnbank gebonden. De beul bracht een trechter in haar mond en goot daar onophoudelijk water in, net zo lang tot zij in de watervloed stikte.

Spoken in het Spaansche Hof?

Het Huis van Assendelft bleef nog generaties lang in adellijke handen voordat het aan andere bewoners werd verhuurd. Een van de bekendste huurders was staatsman Johan de Witt. Het was diens zus die als eerste melding maakte van vreemde gebeurtenissen in het pand. Dienstbodes weigerden er op het laatst nog te werken: 's nachts werden dekens van hun bedden getrokken door een onzichtbare hand en hoorden ze het ruisen van dure zijden japonnen over de houten vloeren.

Ook latere Britse ambassadeurs en latere bewoners spraken over luid geklop en onverklaarbare waterlekkages op plekken waar geen leidingen liepen. Volgens de hardnekkige Haagse legende worden die mysterieuze plassen water tot op de dag van vandaag veroorzaakt door de tranen – of de verdronken geest – van Catharina de Chasseur.