George Bush verwelkomt Ali Abdullah Saleh

Jemen van 1830 tot 1990

Jemen geldt al decennialang als een van de meest instabiele regio's in het Midden-Oosten. Het land werd geteisterd door burgeroorlogen, buitenlandse inmenging en interne verdeeldheid. De wortels van deze voortdurende politieke onrust liggen in de negentiende eeuw, toen het gebied letterlijk in tweeën werd gesplitst door twee grootmachten: een Ottomaans Noord-Jemen en een Brits Zuid-Jemen. Hoe leidde deze historische tweedeling tot de complexe spanningen van vandaag?

Tot aan de 19e eeuw was Jemen eeuwenlang geregeerd door imams en uitgegroeid tot een welvarend land met belangrijke handelssteden als Sana’a en Aden. Het was dan ook niet verwonderlijk dat de oprukkende Ottomanen rond 1830 het noordelijke deel van Jemen in bezit namen, terwijl de Britten vanaf 1832 Aden en het omliggende gebied in het zuiden van Jemen veroverden.

Strijd tussen 1904 en 1918

De Britten en Ottomanen vochten bijna zeventig jaar lang over het grondgebied in Jemen, dat voor beiden een belangrijk strategisch gebied was met het oog op de handel met de koloniale gebieden in Azië en de controle over de Rode Zee. Beide landen probeerden dan ook elkaars grondgebied in te nemen, hoewel dit niet leidde tot zeer grote verschuivingen. In 1904 maakten beide machten dan ook afspraken over de grenzen tussen Noord- en Zuid-Jemen. Het Ottomaanse Rijk viel na de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) uiteen, maar de Britten wisten het gebied niet in handen te krijgen, omdat imam Yahya de macht greep in het onafhankelijke Noord-Jemen.

Interne onrust in zowel het Noorden als het Zuiden

In Noord-Jemen behield de imam tot aan 1962 zijn absolute macht. In dat jaar maakten Arabische nationalisten met steun van Egypte via een staatsgreep een einde aan het imamaat en stichtten zij de Noord-Jemenitische republiek. Als reactie kwamen royalistische aanhangers van de imam, geholpen door Saoedi-Arabië, in opstand. Dit leidde tot een bloedige burgeroorlog die tot 1970 zou duren en uiteindelijk werd gewonnen door de republikeinen. In Zuid-Jemen kregen ook de Britten met steeds meer tegenstand te maken, vooral vanuit communistische hoek. In 1967 verlieten de Britten het land en in 1970 riep de Marxistische Partij de Democratische Volksrepubliek Jemen uit. Wegens de haaks op elkaar staande politieke systemen bleef de verhouding tussen het noorden en het zuiden uiterst gespannen.

Onderlinge strijd en hereniging van Jemen

De strijd tussen Noord-Jemen, waar in 1978 Ali Abdullah Saleh aan de macht kwam, en Zuid-Jemen ontaardde nooit in een grootschalige oorlog, maar er volgden regelmatig aanslagen en moordpogingen op presidenten van beide landen. Met behulp van de omringende landen kwam er in mei 1988 een akkoord tot stand over verbeterde relaties en gezamenlijke oliewinning. Met het einde van de Sovjet-Unie in 1990, een belangrijke bondgenoot en geldschieter voor Zuid-Jemen, brak een nieuw tijdperk aan.

Ontstaan van de Republiek Jemen

Noord- en Zuid-Jemen werden in mei 1990 officieel herenigd in de Republiek Jemen, die onder leiding kwam te staan van Ali Abdullah Saleh. Onder zijn langdurige bewind bleven de diepe onderlinge tegenstellingen tussen het noorden en zuiden echter op de achtergrond broeien. De zwakke centrale invloed van de regering en het gebrek aan wetshandhaving maakten Jemen in de decennia daarna een ideale uitvalsbasis voor extremistische groeperingen zoals al-Qaeda en de latere Houthi-rebellie, waardoor het land opnieuw in een diepe crisis belandde.