Hongaarse hyperinflatie van 1945-1946

Het CBS heeft vandaag bekend gemaakt dat de kosten voor levensonderhoud in januari 2013 met maar liefst 3,0 procent zijn gestegen. Het is de hoogste mate van inflatie in vier jaar, maar toch haalt dit het bij lange na niet bij de Hongaarse hyperinflatie van 1945-1946. Toen verdriedubbelden de prijzen iedere dag en liep de gemiddelde Hongaar met miljarden over straat.

Over de precieze oorzaken van de Hongaarse hyperinflatie van 1945-1946 bestaat nog altijd veel discussie onder economen. Zeker is in ieder geval dat de Tweede Wereldoorlog een grote rol speelde in het geheel. Al voor 1939 verkeerde de Hongaarse landbouw in zwaar weer en moest de nationale munt, de pengő, meerdere malen gedevalueerd worden. Toen Hongarije vervolgens de verkeerde kant koos in de oorlog en zich aansloot bij de asmogendheden, ging alles volledig mis.

Herstelbetalingen

Na de nederlaag tegen de geallieerden in 1945 werd Hongarije door de Sovjet-Unie verplicht om 300 miljoen dollar aan herstelbetalingen te verrichten. De Hongaarse regering had echter geen enkel idee waar ze dit geld vandaan moesten halen, want de nationale economie lag in puin. De totale belastingopbrengsten van het jaar 1945 konden nog niet eens voorzien in tien procent van het overheidsbudget. Om toch te kunnen voldoen aan haar betalingsverplichtingen besloot Hongarije extra geld bij te drukken, met een daling van de waarde van de pengő tot gevolg.

Verlies van vertrouwen

Sommige economen vermoeden inmiddels dat de Hongaarse regering de inflatie bewust stimuleerde, om zo de economie weer op gang te helpen. De lagere waarde van de pengő betekende immers dat de Hongaarse producten goedkoper werden voor het buitenland, met meer export tot gevolg. Na verloop van tijd was de overheid de controle over de inflatie echter volledig kwijt. De Hongaren verloren hun vertrouwen in de pengő en zetten hun spaartegoeden massaal om in fysieke producten. Deze ontwikkelingen resulteerden in een verdere stijging van de prijzen en een nog mindere waarde van de pengő, waarop nog meer mensen het vertrouwen in de geldeenheid verloren.

Hyperinflatie

Deze vicieuze economische cirkel had tot gevolg dat Hongarije tussen augustus 1945 en juli 1946 terechtkwam in de grootste periode van hyperinflatie in de moderne geschiedenis. Op het hoogtepunt van de inflatie verdubbelden de prijzen iedere 15,6 uur en kwam de maandelijkse inflatie uit op 41.900.000.000.000.000.000 procent. Het gevolg was dat de Hongaarse overheid al snel grotere denominaties van de pengő uit moest gaan geven. Was in 1944 het grootste bankbiljet nog 1.000 pengő waard, tegen de zomer van 1946 was dat opgelopen tot 100.000.000.000.000.000.000 pengő, ofwel 100 quintiljoen of 100 miljoen triljoen pengő.

Adópengő

Hongaarse man veegt de waardeloos geworden miljardenbiljetten van de pengő van straat na de introductie van de forint, augustus 1946De Hongaarse overheid probeerde de hyperinflatie in te perken door de introductie van een tweede munt, de adópengő. Deze valuta was met name bedoeld voor post- en belastingbetalingen en had een dagelijks fluctuerende waarde ten opzichte van de gewone pengő. Bij de introductie op 1 januari 1946 stonden beide eenheden nog gelijk aan elkaar, maar hier kwam snel verandering in. Ruim een half jaar later, tegen het einde van juli, moest de overheid bekend maken dat de waarde van de adópengő inmiddels was opgelopen tot 2 sextiljoen pengő, een bedrag met maar liefst 36 nullen.

Forint

Na meer dan een halfjaar van gierende inflatie kwam de Hongaarse overheid in juli 1946 tot de conclusie dat de pengő niet meer te redden was. De bevolking was vrijwel volledig overgestapt op de ruilhandel en de totale waarde van alle pengőbiljetten in heel Hongarije werd geschat op slechts eenduizendste van één Amerikaanse dollar. Op 1 augustus 1946 introduceerde men daarom een geheel nieuwe munt, de Hongaarse forint (HUF).

Wonderbaarlijk genoeg kreeg deze munt wel weer het vertrouwen en kwam Hongarije er daarna relatief snel bovenop. Deze gang van zaken werd in 2000 door econoom Peter Z. Grossman beschreven als ‘een groter mirakel dan het Duitse Wirschaftswunder’. Overigens is Nederland er gelukkig nog lang niet zo slecht aan toe als Hongarije in 1946. De stijging van de prijzen met 3,0 procent in januari is slechts de hoogste maandelijkse inflatie in ruim vier jaar.

<h3>Bronnen</h3>
<p>- Washington Post, <a title="Link naar bronartikel van Washington Post" href="http://www.washingtonpost.com/blogs/wonkblog/wp/2012/08/21/great-hyperin... target="_blank">Great hyperinflation episodes (...)</a>, 21-08-2012<br />- Grossman en Horvath, <a title="Link naar brononderzoek van Grossman en Horvath" href="http://digitalcommons.butler.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1029&amp;co... target="_blank">Dynamics of Hungarian Hyperinflation</a> (PDF), 2000<br />- Hanke en Kwok, <a title="Link naar bronartikel van Hanke en Kwok" href="http://bit.ly/WPWzqY" target="_blank">On the Measurement </a>(PDF)<br />- Library of Economics, <a title="Link naar bron van Library of Economics" href="http://www.econlib.org/library/Enc/Hyperinflation.html" target="_blank">Hyperinflation</a></p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Afbeeldingen</strong><br />- Wikimedia Commons, <a title="Link naar bron van beeld" href="http://en.wikipedia.org/wiki/File:HUP_100MB_1946_obverse.jpg" target="_blank">100 miljoen pengő</a><br />- Wikimedia Commons, <a title="Link naar bron van afbeelding" href="http://en.wikipedia.org/wiki/File:Inflaci%C3%B3_utan_1946.jpg" target="_blank">Bankbiljetten op straat</a></p>

Meer weten

En mis nooit meer de mooiste historische verhalen!

Neem nu een abonnement en krijg drie schitterende cadeau's!

Neem nu een abonnement en krijg schitterende cadeau's!