Oorsprong van de achternaam

Steeds minder mensen wijzigen achternaam

Uit onderzoek is gebleken dat er vorig jaar 17 procent minder mensen hun achternaam veranderden dan het jaar daarvoor. De oorzaak van de daling is waarschijnlijk de kostenverhoging van het wijzigen van een naam. In Nederland zijn er behoorlijk wat regels verbonden aan dit proces.  Een aantal eeuwen geleden echter mocht niet eens iedereen een achternaam hebben.

Voor 1799 waren achternamen niet gebruikelijk in Nederland. Ze kwamen eigenlijk alleen officieel voor bij edelen omdat het voor hen belangrijk was hun afstamming via hun naam vast te leggen. Voor de ‘gewone man’ was een voornaam echter vaak ook niet voldoende, omdat er in een dorp meerdere mensen dezelfde naam hadden. Dit werd opgelost door het zogenaamde patroniem, waarbij de naam van de vader achter die van het kind werd geplaatst. Als je vader bijvoorbeeld Hendrik heette en jijzelf Pieter werd je naam Pieter Hendriks of Pieter Hendrikszoon. In een grote stad was dit nog steeds te verwarrend en dus werden er familienamen geïntroduceerd. Op het platteland bleven ze echter een zeldzaamheid. Hier werd wel vaak het zogenaamde toponiem toegepast, waarbij niet de naam van de vader, maar die van de boerderij of plaats waar iemand woonde als achternaam werd gebruikt.

In de Napoleontische tijd (1799-1815) veranderde dit. Om de Code-civil (burgerlijk wetboek) van Napoleon uit te kunnen voeren, was het noodzakelijk dat alle inwoners van zijn rijk geregistreerd werden. Hiervoor waren achternamen noodzakelijk om de nodige eenheid in het systeem te smeden. Iedereen die er nog geen had, moest er toen één kiezen. Vooral in het noorden van Nederland werden rond deze tijd veel achternamen gecreëerd.  Verder werd bepaald dat de achternaam altijd van vader op kind zou overgaan en dat bij een huwelijk de vrouw de achternaam van de man zou krijgen. Officieel veranderde haar naam echter niet. Nederland is tot op de dag van vandaag één van de weinige landen waar een vrouw niet vanzelfsprekend de achternaam van haar man aanneemt.

Nu blijkt dus dat steeds minder mensen hun achternaam veranderen. Van belang hierbij is ook dat er aan bepaalde voorwaarden moet worden voldaan voordat hiervoor toestemming wordt gegeven. Zo werd in 2011 maar 56 procent van de aanvragen goedgekeurd. Zoals Napoleon zelf al zei tijdens zijn ballingschap op St. Helena; “Mijn echte roem komt niet van het feit dat ik veertig veldslagen heb gewonnen. De herinnering aan Waterloo zal zovele overwinningen uitwissen. Wat door niets zal worden uitgewist, wat eeuwig zal voortbestaan, is mijn Code civil.”

Rubrieken: 

Partners: 

Landen: 

Personen: 

Tijdperken: 

Lees het augustusnummer van Geschiedenis Magazine

Lees hier wat je kunt verwachten van het komende nummer van Geschiedenis Magazine!

Meld je nu aan voor onze nieuwsbrief. Het is gratis!

Dan lees je Geschiedenis Magazine.

Lees Geschiedenis Magazine

Lees er het komende nummer van Geschiedenis Magazine. Neem vóór 6 augustus een abonnement.

Alles over de geschiedenis van Polen? Lees Geschiedenis Magazine

Lees het komende nummer van Geschiedenis Magazine. Neem vóór 6 augustus een abonnement.

Meteen op de hoogte van de nieuwste historische verhalen!