Hr. Ms. De Ruyter

Slag in de Javazee: Indië verloren

Op 27 februari 1942 ontmoeten de Japanse en Geallieerde vloot elkaar voor de kust van Java. Karel Doorman, de Nederlandse bevelhebber van de Geallieerde vloot, heeft weinig vertrouwen in de overwinning, maar wordt door zijn oversten toch gedwongen de aanval in te zetten. De Slag in de Javazee wordt uitgevochten. In 2016 werd bekendgemaakt dat twee Nederlandse wrakken, die dienden als oorlogsgraven, van de zeebodem zijn verdwenen.

In januari 1942 begon het Japanse leger aan de invasie van Nederlands-Indië. Met name de grote hoeveelheden olie en de rubberplantages in de regio waren van groot strategisch belang voor de strijdende partijen gedurende de Tweede Wereldoorlog. Om de Japanners tegen te houden verenigden de lokale Geallieerde troepen op 15 januari hun krachten in het ‘American-British-Dutch-Australian Command’ (ABDACOM).

Strategie

Hoewel de Geallieerden hun eenheden samengevoegd hadden, waren de afzonderlijke landen het nog niet eens over een duidelijke strategie. Zo beschouwden de Britten de verdediging van Sumatra als de hoofdprioriteit, terwijl de Amerikanen en Australiërs zich meer zorgen maakten over de Japanse opmars in Zuidoost-Azië. De Nederlanders tenslotte vonden de verdediging van Java het belangrijkste. Deels door dit gebrek aan slagvaardigheid verliep de samenwerking tussen de Geallieerden moeizaam.

Aanval

Op 27 februari 1942 kwam de hoofdvloot van ABDACOM bijeen ten noorden van Java, waar zij hoopten een Japanse invasievloot te onderscheppen. De avond van tevoren had Karel Doorman, de Nederlander die het bevel had over de vloot, tevergeefs geprobeerd zijn superieuren op andere gedachten te brengen. In zijn ogen was de bijeengeraapte vloot totaal niet opgewassen tegen de Japanners. Zo konden de Geallieerde schepen onderling amper communiceren (veel Nederlanders spraken gebrekkig Engels) en was het moraal onder de troepen laag. Daarnaast was de Japanse vloot veel beter bevoorraad en had zij bovendien veel meer ervaring. Zijn overste, admiraal Conrad Helfrich, wilde hier echter niets van weten en gaf het bevel “val aan en vecht het uit”.

Slag in de Javazee

De volgende dag koos Doorman daarom met tegenzin de aanval, volgens de overlevering onder de strijdkreet “Ik val aan, volg mij”. Rond vier uur in de middag losten de Geallieerden de eerste kanonschoten, wat direct beantwoord werd door het Japanse eskader. Al snel incasseerde de Britse zware kruiser ‘Exeter’ een voltreffer, waarna ze naar de kust geëscorteerd moest worden. Niet veel later gingen ook de Nederlandse torpedobootjager ‘Kortenaer’ en de Britse ‘Electra’ verloren. Na twee uur gaf Doorman het bevel tot de terugtocht.

Terugtocht

Tijdens de terugweg naar Java liep de Britse Jupiter op een eigen mijn en werd de ‘Encounter’ ingezet om slachtoffers uit het water te vissen, waardoor Doorman nog met slechts vier kruisers overbleef. Tegen elf uur ’s avonds kwam hij vervolgens wederom in contact met de Japanse vloot. Na een korte vuurwisseling ging eerst de Nederlandse kruiser ‘Java’ ten onder. Niet veel later volgde ook het vlaggenschip ‘De Ruyter’, met aan boord Doorman. Drie andere schepen gingen nog verloren toen ze probeerden te ontkomen naar Australië, waardoor van de totale vloot van vijftien schepen alleen de ‘Perth’ en de ‘Houston’ ongeschonden uit de strijd kwamen. In totaal verloren de Geallieerden tien schepen en meer dan 2.300 matrozen, waaronder ruim 900 Nederlanders. Enkele weken later viel ABDACOM uiteen en ging Nederlands-Indië verloren.

Karel Doorman

Hoewel historici inmiddels betwijfelen of hij de legendarische order“Ik val aan, volg mij” ooit uitgesproken heeft, is Karel Doorman desalniettemin de geschiedenis ingegaan als een held. Zo kreeg hij postuum de Militaire Willemsorde, heeft hij zijn eigen monument op Java en zijn er inmiddels drie Nederlandse schepen naar hem vernoemd. Op de 70ste herdenkingsdag van de Slag in de Javazee in 2012, kondigde de commandant van de Zeestrijdkrachten aan dat de vierde ‘Karel Doorman’ in 2014 in dienst zou worden genomen.

 

Meer geschiedenis nieuws lezen? Geschiedenis Magazine is hét tijdschrift voor geschiedenisliefhebbers. Laat je inspireren en profiteer van de speciale aanbieding: 1 jaar slechts € 37,50 (i.p.v. € 59,95) én 5 welkomstcadeaus!  

Leestip

Titel: Landvoogd tussen twee vuren: Jonkheer mr. A.C.D. de Graeff, gouverneur-generaal van Nederlands-Indië 1926-1931 Schrijver: Herman Smit ISBN: 9789087042493 Uitgever: Verloren Prijs: € 23

Bronnen

militaryhistory.about.com Battle of the Java Sea

brittanica.com Battle of the Java Sea

historien.nl Karel Doorman

Afbeelding

wikimedia.org, foto: Koninklijke Marine, Hr. Ms. De Ruyter

Meer weten

De Barbaren geeft een schitterend overzicht van de voorouders van de hedendaagse Europeanen.

Neem nu een abonnement en krijg schitterende cadeau's!