Thales van Milete en de zonsverduistering
Op 12 augustus 2026 schuift de maan tussen de aarde en de zon tijdens een spectaculaire zonsverduistering die in grote delen van Europa zichtbaar is. Waar miljoenen mensen zich vandaag de dag met speciale eclipsbrillen voorbereiden op dit hemelverschijnsel, zorgde een eclips duizenden jaren geleden nog voor absolute doodsangst. Dat veranderde toen de Griekse filosoof Thales van Milete in 585 v.Chr. als eerste in de geschiedenis een zonsverduistering correct wist te voorspellen.
Thales van Milete
De Griekse filosoof Thales werd geboren in de havenplaats Milete, aan de kust van het huidige Turkije. Hij wordt gezien als de eerste filosoof en is daarmee de stichter van de westerse filosofie. Als presocratische denker was hij een van de eersten die zocht naar een natuurlijke verklaring voor het ontstaan van de kosmos, in plaats van alles toe te schrijven aan de goden. Thales zocht naar de arche, oftewel het oerbeginsel waaruit alles ontstaat.
Het beste van IsGeschiedenis in je inbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief! Helemaal niks missen? Volg ons op Facebook!
Alles is water
Thales bedacht dat alles op aarde voortkomt uit water en was er tevens van overtuigd dat de aarde op water drijft. Dit baseerde hij op zijn waarneming dat water in damp kon veranderen en al het leven water nodig heeft. Een aardbeving was volgens Thales geen straf van de goden, maar het gevolg van het dobberen van de aarde op het water.
Thales over God – een panentheïstisch wereldbeeld
Thales zag natuurlijke fenomenen niet meer als straffen van de homerische goden, maar dit betekende niet dat hij het bestaan van goddelijke kracht ontkende. Hij had een panentheïstisch wereldbeeld: hij geloofde dat god vermengd was met alle dingen op aarde.
De zonsverduistering van 585 voor Christus
De Griekse historicus Herodotus schrijft dat Thales voorspelde dat er een zonsverduistering zou plaatsvinden tijdens een slag tussen de Meden en de Lydiërs in 585 voor Christus. Deze zonsverduistering vond inderdaad plaats. Hoe Thales aan zijn kennis over sterrenkunde kwam, is niet bekend. Het is mogelijk dat hij deze kennis had opgedaan tijdens een reis naar Babylon, of tijdens een verblijf in Egypte. Het zou volgens sommige historici mogelijk zijn dat Thales een patroon herkende in de regelmaat waarmee zonsverduisteringen voorkwamen en op basis daarvan kon berekenen wanneer de volgende eclips zou plaatsvinden. Dat zou wel betekenen dat Thales' voorspelling uitkwam met een grote mate van geluk. Pas een eeuw later zouden mensen ontdekken dat een zonsverduistering veroorzaakt wordt door de maan die tussen de aarde en de zon doorschuift en een schaduw op het aardoppervlak werpt. En het zou nog tot in de zeventiende eeuw duren voordat mensen een preciezere voorspelling konden doen van waar op aarde een zonsverduistering te zien zou zijn.
Zonsverduisteringen door de jaren heen
Inmiddels is de wetenschap zo ver dat we zonsverduisteringen tot op de seconde nauwkeurig kunnen voorspellen. Daardoor kunnen liefhebbers zich perfect voorbereiden. Niet om naderend onheil te overleven, maar om het verschijnsel veilig te aanschouwen. Vlak voor een eclips slaan veel mensen speciale eclipsbrillen in om oogschade te voorkomen.
Een bekend voorbeeld was augustus 1999, toen in grote delen van West-Europa een totale zonsverduistering te zien was. In Nederland en België was de zon nét niet helemaal bedekt, waardoor velen afreisden naar de 'totaliteitszone' in onder meer Noord-Frankrijk. Ook bij de eclipsen van maart 2015 en juni 2021 was er in onze streken een gedeeltelijke verduistering waarneembaar — al gooide hardnekkige bewolking in 2015 voor veel kijkers roet in het eten.
De grote zonsverduistering van 12 augustus 2026
Op 12 augustus 2026 is het opnieuw zover. Ditmaal gaat het om een zeer indrukwekkend hemelverschijnsel: in delen van Europa (zoals Spanje en IJsland) is er sprake van een totale zonsverduistering. In Nederland en België zal de maan aan het begin van de avond een grote 'hap' uit de zon nemen, waardoor een aanzienlijk deel van het zonlicht wordt geblokkeerd. Wie het spektakel wil meemaken, doet er goed aan op tijd een goedgekeurde eclipsbril aan te schaffen en te hopen op een onbewolkte avondhemel.
Bronnen
Hemel.waarnemen.com, 'zonsverduistering' Wikipedia, 'Thales van Milete' Philip Stokes, 'Filosofie. 100 essentiële denkers', p. 8-9.
Afbeelding
By Apollo 12 crew [Public domain], via Wikimedia Commons Door Published by Guillaume Rouille(1518?-1589) ("Promptuarii Iconum Insigniorum ") [Public domain], via Wikimedia Commons
