De Nachtwacht. Een schilderij van Rembrandt van Rijn. Bron: Wikimedia Commons.

De Nachtwacht

De Nachtwacht wordt vanaf 8 juli 2019 onderzocht en gerestaureerd! Het reusachtige schilderij blijft gewoon in dezelfde zaal hangen, waardoor het publiek kan meekijken met het werk van de specialisten. Het is tot op heden het grootste project van het Rijksmuseum; het wordt dan ook wel ‘Operatie Nachtwacht’ genoemd. Er werken natuurwetenschappers, conservatoren en kunsthistorici mee om het project te doen slagen. Wat is er bekend over dit beroemde schilderij?

Officiële naamgeving

De nachtwacht is het bekendste schilderij van Rembrandt van Rijn. Ondanks dat het schilderij bekend staat als 'De nachtwacht', heet het officieel: De compagnie van kapitein Frans Banning Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh maakt zich gereed uit te marcheren. Rembrandt schilderde het tussen 1639 en 1642. Het schilderij werd door de Compagnie, zoals beschreven in de titel, besteld. Aangenomen wordt dat het rond 1796 voor het eerst de naam 'De Nachtwacht' kreeg.

De schutterscompagnie

De compagnie die op de nachtwacht is afgebeeld is één van de schutterscompagnieën van Amsterdam. Aan het einde van de zestiende eeuw had vrijwel iedere stadswijk in Amsterdam een dergelijke compagnie, die met de verdediging van de stad waren belast. Het waren voorname gezelschappen in het Amsterdam van de zestiende eeuw en een schilderij om die status te bevestigen hoorde er helemaal bij. Ze besloten dan ook aan Rembrandt van Rijn te vragen om het portret te maken. Hij woonde op dat moment op de Breestraat, dichtbij de Kloveniersdoelen. In het familiearchief van Banning Cocq stond een beschrijving van het schilderij: Schets van de schilderije op de groote Sael van de Cleveniers Doelen, daerinne de Jonge Heer van Purmerlandt als Capiteijn, geeft last aen zijnen Lieutenant, de Heer van Vlaerdingen, om sijn Compaignie burgers te doen marcheren.

Een donker tafereel

De naam 'De Nachtwacht', heeft het schilderij gekregen door de donkere kleuren die Rembrandt gebruikte in het schilderij. In de loop van de eeuwen zijn de kleuren overigens nog donkerder geworden. Er werd daarom aangenomen dat het afgebeelde tafereel zich ’s nachts afspeelde. In de achttiende eeuw kreeg het zodoende de naam waaronder wij het nu kennen.

Aanvallen op het doek

De Nachtwacht is voor het laatst gerestaureerd in 1975 en 1976 nadat een verwarde man het schilderij aanviel en flink beschadigde. De kennis die tijdens die restauratie is opgedaan, wordt tijdens dit onderzoek opnieuw gebruikt. Zo kan er mogelijk achterhaald worden wat het effect van het verstrijken van de afgelopen jaren op het schilderij is geweest.

Overigens was de aanval in 1975 niet de eerste en laatste keer dat de Nachtwacht werd aangevallen. Ook in 1911 viel een man met een slagersmes het doek aan, en in 1990 besproeide een man het schilderij met zoutzuur. In beide gevallen raakte alleen de vernislaag beschadigd.

Een jaar lang onderzoek

De restauratie zal minimaal een jaar in beslag nemen. In dit jaar wordt de meeste tijd gespendeerd aan het onderzoeken van het schilderij. Er worden verschillende technieken gebruikt, waaronder fotografie en röntgenscanners, die moeten achterhalen hoe Rembrandt schilderde en wat voor verf hij gebruikte. Aan de hand van de opgedane data wordt een behandelplan opgesteld die leidend zal zijn voor de daadwerkelijke restauratie.

Openheid en helderheid

Maar waarom heeft het Rijksmuseum besloten om de restauratie in het openbaar te doen? Katrien Keune, hoofd van de science-afdeling van het Rijksmuseum, stelt dat het belangrijk is om open en helder te zijn in wat ze doen. Ze willen naar het publiek afstralen hoe zorgvuldig en veilig het onderzoek wordt uitgevoerd. Daarnaast willen ze ook de Nachtwacht niet zo lang weghalen van het publiek. Het is natuurlijk ook uiterst interessant en leerzaam hoe zo’n restauratieproject in elkaar steekt.

Nachtwacht van klompjes

Van de Nachtwacht zijn inmiddels ontelbaar veel – soms erg creatieve - versies nagemaakt. In 2011 beschilderde een klompenmaker duizenden klompjes om daarmee een mozaïek van de Nachtwacht te maken. De Nachtwacht van klompen, gemaakt door klompenvakman Martin Dijkman, telt maar liefst 30 000 klompjes van 3,5 centimeter. Het beschilderen is monnikenwerk want het luistert heel nauw. Dijkman heeft er drie jaar over gedaan om de kopie van de nachtwacht af te ronden.

Dit artikel is een bewerkte versie van een artikel dat eerder op IsGeschiedenis is verschenen.

Bron

Afbeelding

Meer weten

Landen: 

Personen: 

Inhoudelijke tags: 

En mis nooit meer de mooiste historische verhalen!

Neem nu een abonnement en krijg schitterende cadeau's!