Geschiedenis van de Elfstedentocht

‘Er is maar één ding leuker dan de Elfstedentocht, en dat is erover speculeren’, schreef Bert Wagendorp ooit in een column in de Volkskrant. Elke winter als het begint te vriezen is het land in rep en roer over een mogelijke Elfstedentocht. Jaar in jaar uit blijkt het ijs niet dik genoeg. ‘Dit jaar dan wel?’ vraagt menigeen zich weer af. Sinds 1909 rijden schaatsers langs elf Friese steden, mits het weer mee zit.

chaatsen is een eeuwenoud vertier voor de Friezen. In koude tijden was het zelfs de enige manier om een lange afstand af te leggen. In vorige eeuwen zijn er al eens weddenschappen afgesloten om een flink eind langs de steden te schaatsen. Een gedichtje van Van Boelens uit 1740 bewijst dat:

De knaap was lang beducht Voor het baasje,

dat gelijk een vogel door de lucht Kon vliegen over het ijs.

’t Is Pier die ellef Steden Van Friesland,

op een dag, heeft in het rond gereden.

Eerste Elfstedentocht

De eerste officiële Elfstedentocht vond echter pas plaats in 1909. Pim Mulier had de tocht al gereden in januari 1891 en stond aan de basis van de organisatie voor de officiële wedstrijd. Leeuwarden vormde het start- en eindpunt van de tocht, en steden als Franeker, Sneek en Dokkum werden aangedaan; elf steden, in totaal zo’n 200 kilometer lang. De eerste tocht was uiterst zwaar. De schaatsen waren van lagere kwaliteit dan nu en het vroor sterk. Minne Hoekstra won met een tijd van 13 uur en 50 minuten.  


Titel: De Caeskopers - Een Zaanse koopmansfamilie in de Gouden Eeuw
Auteur: Bert Koene
ISBN: 9789087042172
Uitgever: Verloren
Prijs: €29,-

   


Slechts vijftien keer

Sindsdien heeft de Elfstedentocht slechts vijftien keer plaatsgevonden. Vaak duurde het meer dan een decennium voordat het weer hard genoeg vroor. De tweede tocht vond plaats in 1912, en het record kwam te staan op 11 uur en 40 minuten. In 1914 was men enthousiast vanwege het harde vriezen en een derde Elfstedentocht leek binnen handbereik. Op 26 januari schreef de Leeuwarder Courant echter: ‘Nu de dooi plotseling zoo sterk is ingevallen, zal de ijstoestand op vele plaatsen allicht een belangrijke wijziging hebben ondergaan.’ De tocht vond niet plaats, en zo werd men in de vorige eeuw wel vaker door het weer in de maling genomen.

Elfstedentocht tijdens de Tweede Wereldoorlog

Na de wedstrijd van 1917 duurde het tot 1929 voordat er weer een Elfstedentocht plaatsvond. In 1933 finishte twee schaatsers precies tegelijk, en kwam de tijd te staan op 9 uur en 53 minuten. Opvallend genoeg vroor het stevig tijdens de Tweede Wereldoorlog; de tocht vond plaats in 1940, 1941 en 1942. Na de oorlog werd de tocht nog zeven keer gereden, in: 1947, 1954, 1956, 1963, 1985, 1986 en 1997.

Warmer klimaat

De laatste tocht van ‘97 was bijzonder zwaar. Er was een wind met kracht 5 tot 6 en een vorst van -6 tot -3 graden. De gevoelstemperaturen lagen nog eens tien graden lager. Henk Angenent was de winnaar en deed er 6 uur en 49 minuten over. Al jaren hopen veel Nederlanders dat er weer een Elfstedentocht zal plaatsvinden. Het geleidelijk warmer wordende klimaat werkt niet mee. “De gemiddelde temperatuur was de laatste tien jaren zowel in Nederland als over de hele wereld hoger dan zo'n dertig jaar geleden.” staat op de website van het KNMI. Maar dat blijft wellicht voor velen de grote aantrekkingskracht van de Elfstedentocht: de spanning of het ijs dik genoeg is en de vrieskou doorzet. Voordat er groen licht gegeven wordt voor de Elfstedentocht, moet het ijs op het gehele traject minimaal van 15 cm ijs voorzien zijn.

Leestips-DVD

 

Titel: IJskoude Passie
Beschrijving 'Deze jubileumuitgave geeft een twee uur durende impressie van 100 jaar Elfstedentocht. Een prachtig document met alle belangrijke personen uit de geschiedenis van de Tocht der Tochten. Mooie interviews worden aangevuld met beeldmateriaal uit NOS Studio Sport, NPS, VPRO, Fries Filmarchief,Omroep Friesland en vele particuliere archieven.' 2 dvd's, 120 speelminuten.
Prijs: € 19,95

 

Ook interessant: 

Landen: 

Lees het aankomende nummer van Geschiedenis Magazine. Neem vóór donderdag 27 januari een abonnement.

Lees het aankomende nummer van Geschiedenis Magazine. Neem vóór donderdag 27 januari een abonnement.

 Het komende nummer van Geschiedenis Magazine niet missen?

Je hebt nog 6 dagen om je aan te melden. Neem vóór donderdag 16:00 u. een abonnement.

Ontdek Geschiedenis Magazine!

Lees het aankomende nummer van Geschiedenis Magazine. Neem vóór donderdag 27 januari een abonnement.

Lees het aankomende nummer van Geschiedenis Magazine. Neem vóór donderdag 27 januari een abonnement.