Dossier: 25 jaar na 9/11: Hoe de wereld voorgoed veranderde

Op 11 september 2026 is het 25 jaar geleden sinds de aanslagen op het World Trade Center in New York. De aanslagen behoren tot de meest beruchte ooit en hebben tot veel nieuwe ellende geleid. Wat hebben de aanslagen betekend voor de wereld? In dit artikel blikt IsGeschiedenis terug op de aanslagen en hun gevolgen.

De opkomst van Al Qaida

De organisatie die achter de aanslagen zat, was Al Qaida, een terreurgroep die strijdt voor de islam en moslimfundamentalisme en tegen de invloed van het westen. Eén van de methodes die de groepering toepast om hun doelen te bereiken is het plegen van terroristische aanslagen. Door de aanslagen van 11 september werd Al Qaida wereldwijd bekend. Deze aanslagen vormden de aanleiding voor de Verenigde Staten om de oorlog te verklaren aan de terroristen – ook wel de War on Terror genoemd – en een klopjacht te beginnen op Osama Bin Laden, de leider van de terreurgroep.

Lees meer over Al Qaida

11 september 2001

Op 11 september 2001 om 8:46u lokale tijd vloog het eerste gekaapte vliegtuig de North Tower van het World Trade Center binnen. Ongeveer 20 minuten later, om 9:03u, volgde een tweede vliegtuig, dat de South Tower binnenvloog. Rond half 11 waren beide torens volledig ingestort, waarbij vrijwel iedereen die op dat moment nog in de torens was omkwam. Naast de Twin Towers vloog er ook een vliegtuig het gebouw van het Amerikaanse ministerie van Defensie, het Pentagon, binnen. Een vierde vliegtuig crashte dichtbij Shanksburg, Pennsylvania. Niemand weet zeker wat het doelwit was van dit vierde vliegtuig, maar vermoed wordt dat het richting het Capitool of het Witte Huis vloog. 2977 personen, inclusief de kapers, kwamen om het leven.

25 jaar later stijgt het dodental nog steeds. Hulpverleners en overlevenden van de aanslag ademden massaal giftige stof en as in. Inmiddels zijn er meer hulpverleners overleden aan 9/11-gerelateerde kanker dan er op de dag zelf omkwamen. Momenteel wordt geschat dat ruim 90.000 mensen lijden aan ziektes veroorzaakt door de terreurdaad, een feit dat de 25-jarige herdenking extra lading geeft.

Lees meer over 9/11

Afghanistan en de Taliban

Na de aanslagen van 11 september begon de jacht op Osama bin Laden. Bin Laden bevond zich sinds 1996 in Afghanistan, waar de Taliban aan de macht was. De Taliban is een islamitische beweging en bondgenoot van Al Qaida. De VS klopte dan ook bij de Taliban aan voor de uitlevering van Bin Laden. De voorwaarden die de Taliban stelde aan de uitlevering wilde de VS echter niet accepteren, waarna de Amerikaanse overheid de oorlog verklaarde aan de Taliban. In november 2001 verloor de Taliban de hoofdstad Kabul en vestigde een prowesterse regering zich in het land. De Taliban gaf echter niet op en startte een guerrillaoorlog waarbij veel westerse landen betrokken raakten. In de loop der jaren nam de populariteit van de Taliban toe. In 2020 stemden de VS en zijn NAVO-bondgenoten in met een overeenkomst met de Taliban waarin stond dat alle Amerikaanse troepen Afghanistan op korte termijn zouden verlaten. Nu, 25 jaar na 9/11, heeft de Taliban het land volledig heroverd en is er een einde gekomen aan de Amerikaanse aanwezigheid in Afghanistan.

Lees meer over de Taliban in Afghanistan

Het beste van IsGeschiedenis in je inbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief! Helemaal niks missen? Volg ons op Facebook!

De Irakoorlog

Onderdeel van de eerdergenoemde War on Terror was de Irakoorlog. Deze oorlog moest een einde maken aan het schrikbewind van Saddam Hoessein en leiden tot een vredig en democratisch bewind in Irak. De aanleiding voor de oorlog was dat Irak ervan werd verdacht massavernietigingswapens te produceren, waar overigens nooit bewijs voor is gevonden. Ook werd in Amerikaanse propaganda onterecht gesuggereerd dat Hoessein sterke banden onderhield met Al Qaida en met de aanslagen van 11 september. De oorlog die in 2003 begon, eindigde in 2011 in een mislukking. In plaats van vrede en democratie had de oorlog vooral geleid tot een toename van geweld en terreur.

Lees meer over de Irakoorlog

Lees meer over de Amerikaanse invasie in Irak (2003)

ISIS en Al Qaida

Na de Amerikaanse invasie van Irak nam de chaos in het land sterk toe. Verschillende bevolkingsgroepen en gewapende groeperingen streden tegen elkaar, waardoor radicale organisaties steeds meer ruimte kregen. Een daarvan was Islamitische Staat in Irak en de Levant (ISIL), bij ons beter bekend als IS of ISIS. De organisatie ontstond uit Al-Qaida in Irak en nam in 2006 de naam Islamitische Staat in Irak aan. Het doel van IS was het stichten van een radicale islamitische staat. De organisatie had veel overeenkomsten met Al Qaida, maar Al Qaida verbrak in 2014 formeel de banden met IS vanwege de gewelddadige werkwijze van de groep. Na de val van het territoriale kalifaat in 2019 verloor IS veel macht, maar de organisatie is nog steeds actief, vooral in delen van Irak, Syrië en Afrika.

Ook Al Qaida is niet verdwenen, al werd het brein achter 9/11 – Ayman al-Zawahiri – in 2022 door een Amerikaanse dronestrike in Kabul gedood. De organisatie beschikt niet meer over het centrale gezag van vroeger, maar is via regionale filialen nog altijd gevaarlijk. Zo heeft het aan Al Qaida gelieerde JNIM in de Afrikaanse Sahel een aanzienlijke strijdmacht opgebouwd en grote gebieden onder controle gekregen.

Lees meer over terreurgroep ISIS

luchtaanval IS

Een terroristische golf

De aanslagen van 11 september horen bij de vierde terroristische golf. De verschillende golven kenmerkten zich door een eigen ideologie. De vierde karakteriseren wij als een golf die gemotiveerd werd vanuit religieuze beweegredenen. Wat deze golf uniek maakt is dat er voor het eerst massaal gebruik werd gemaakt van de 'nieuwe media.' Het internet zorgde ervoor dat fundamentalistische en terroristische boodschappen zich razendsnel mondiaal konden en kunnen verspreiden, waarvan bij eerdere golven nog geen sprake was.

Lees meer over de vierde terroristische golf

Wantrouwen

De gevolgen van 9/11 bleven bovendien niet beperkt tot oorlog en terrorismebestrijding. De aanslagen vormden een belangrijk keerpunt in de opkomst van de moderne internet-complotcultuur. De zogenoemde 9/11 Truthers trokken de officiële lezing van de aanslagen in twijfel en verspreidden hun theorieën via websites, forums en later sociale media. Daarmee ontstond een vroege vorm van de online informatiecultuur waarin wantrouwen tegen overheden en desinformatie elkaar konden versterken.

Ook op het gebied van privacy en veiligheid veranderde het dagelijks leven ingrijpend. De Amerikaanse PATRIOT Act gaf opsporings- en inlichtingendiensten na 9/11 ruimere bevoegdheden en vormde samen met andere maatregelen de basis voor een veel uitgebreidere veiligheidsinfrastructuur. Strengere controles op luchthavens, uitgebreide digitale monitoring en de groei van massasurveillance zijn onderdeel geworden van de wereld na 9/11. 25 jaar later is de discussie over de balans tussen privacy en veiligheid dan ook nog altijd actueel.