de ontdekking van paaseiland

De ontdekking van Paaseiland

Wekenlang voeren de schepen op de Stille Oceaan. Op zoek naar een nieuw aards paradijs dat de ontdekking van Amerika zou moeten overtreffen. De zoektocht leek vruchteloos. Wat als alle verhalen onwaar bleken te zijn? Wat als alle theorieën niet klopten? Op 5 april 1722, paasmorgen, gloorde er voor het eerst sinds weken weer hoop aan de horizon.

Verhalen van een stille zee

De expeditie was op touw gezet door de Nederlandse West-Indische Compagnie. Meer dan 250 zeelui, officieren en soldaten vertrokken op een drietal schepen vanuit de haven van Texel in augustus 1721. De vloot voer voorspoedig naar het meest zuidelijke punt van Zuid-Amerika. Twee schepen rondden Kaap Hoorn op 12 januari 1722, het derde schip was verdwenen in de mist, maar zou spoedig teruggevonden worden.

Hondeneiland

Jacob Roggeveen voer op basis van de ervaringen van eerdere ontdekkers. Er bestonden verhalen van een vermeend Hondeneiland. In de buurt van dit eiland zou er een lange en zanderige kuststrook gezien zijn die mogelijk wellicht duidde op het zuidelijke continent. Dergelijke verhalen van getuigen waren vaak weer gebaseerd op de oude theorieën over het bestaan van een onontdekt continent. Deze ideeën waren zou oud als de Geographia van Ptolemaeus. Hondeneiland werd uiteindelijk niet gevonden. De ontdekkers voeren wekenlang rond over een lege zee. Scheurbuik en ontevredenheid heersten onder de bemanning.

Schildpadden en zeemeeuwen

Op 5 april, eerste Paasdag, kregen de zeevaarders weer hoop. Waarnemingen van een groene gloed duidden op ondiep water. Zeemeeuwen en schildpadden duidden op nabij land. In de avond zag men de kust van een ‘zandig eyland’. Het eiland werd omgedoopt tot ‘Paasschen eyland’. Zichtbare rookpluimen duidden op leven, blijkbaar woonden er mensen op Paaseiland.

Nieuwsgierige eilandbewoner op bezoek

Het weer zat echter niet mee. Op de zesde van april was het niet mogelijk te landen op het eiland. De Nederlanders verwachtten die dag dan ook geen contact met de inheemse bevolking van het nieuwe land. Toch werden ze verrast; een nieuwsgierige eilandbewoner roeide naar de Nederlandse vloot toe, waar hij zich verwonderde over al de spullen die hij zelf niet kende.

Grote standbeelden en een gespannen stuurman

De volgende dag koersten de matrozen, officieren en soldaten naar het land. Men vreesde een vijandige houding van de bevolking. Nederlanders en eilandbewoners troffen elkaar bij landing op het strand. De ontmoeting begon vriendelijk; spullen werden uitgewisseld en Nederlanders kregen de mogelijkheid om het eiland te bekijken. Er heerste verwondering over de grote standbeelden. Nederlanders verwonderden zich ook over de lengte van de eilandbewoners; reisverslagen spraken van reuzen. Er was echter ook sprake van een schermutseling: een gespannen stuurman had het bevel gegeven om te vuren nadat een nieuwsgierige eilandbewoner zijn musket aanraakte. De Nederlanders trokken zich terug; terug naar de zee.

Een ontmoeting van groot belang

Dit handgemeen markeerde het einde van het prille contact tussen de culturen. Na de zevende van april gingen Roggeveen en zijn bemanning niet meer aan land. Niettemin beschreven de Nederlanders de bewoners van Paaseiland als vreedzaam. De korte ontmoeting was van zeer groot belang geweest. De noodzakelijke voorraden waren aangevuld en de Nederlanders konden zonder problemen verder varen.

Het roemloze einde van de expeditie

De elfde van april vertrok de kleine vloot. De verdere tocht voer langs vele onbekende eilandjes. Het kleinste schip van de ontdekkersvloot liep op de klippen en zonk. Geslonken voorraden maakten het leven aan boord moeizaam en scheurbuik stak weer de kop op. Langzamerhand drong het tot Roggeveen en zijn kapiteins door dat het Zuidland niet gevonden zou worden. De koers werd gewijzigd naar de Nederlandse nederzettingen in Oost-Azië, waar men hoopte op een broodnodige verversing van voorraden. Op Batavia eindigde de expeditie. De WIC-vloot werd in beslag werden genomen door de VOC wegens het overtreden van diens handelsmonopolie. De VOC nam de taak op zich om de bemanning terug te brengen naar het vaderland. Het zou tot 1723 duren voordat Roggeveen en zijn bemanning arriveerden op Texel.

Bronnen:

Roelof van Gelder, Naar het aards paradijs: het rusteloze leven van Jacob Roggeveen, ontdekker van Paaseiland, 1659- 1729 (Amsterdam 2014).

Balen, Matthys, 1684-1766, and Joannes van Braam. Tweejaarige Reyze Rondom De Wereld, Ter Nader Ontdekkinge Der Onbekende Zuydlanden, Met Drie Schepen In Het Jaar 1721 Ondernomen, Door Last Van De Nederlandsche Westindische Maatschappy, Waar In Het Wedervaaren En De Rampen Op De Reyze Verhaald, En De Bezeylde En Nieuw Ondekte Landen En Eylanden, Met Der Zelver Bewoonders, Beschreven Worden: Nevens De Reyze Van Het Oostindisch Schip Barneveld, Uyt Holland Tot Aan De Kaap Der Goede Hoope, In 't Jaar 1719 : Behelzende Een Verhaal Van De Langduurige Tegenspoeden En Zonderlinge Voorvallen Op Het Eyland Madagascar, by De Woeste Souklaven, Met Een Naauwkeurige Beschryving Van De Vreemde Gewoontens, Godsdienst En Zeden Dier Volkeren : Verçiert Met Een Nette Reyskaart En Prentverbeeldingen. (Dordrecht 1728).

Roggeveen, Jacob,. Dagverhaal Der Ontdekkings-reis Van Mr. Jacob Roggeveen, Met De Schepen Den Arend, Thienhoven, En De Afrikaansche Galei, In De Jaren 1721 En 1722 (Middelburg 1838).

Ook interessant: 

Rubrieken: 

Personen: 

Tijdperken: 

Onderwerpen: 

Lees het augustusnummer van Geschiedenis Magazine

Lees hier wat je kunt verwachten van het komende nummer van Geschiedenis Magazine!

Alles over Begijnhoven? Lees Geschiedenis Magazine

Lees het komende nummer van Geschiedenis Magazine. Neem vóór 6 augustus een abonnement.

Meld je nu aan voor onze nieuwsbrief. Het is gratis!

Waarom werd Nederland een monarchie? Het antwoord lees je in Geschiedenis Magazine

Lees het komende nummer van Geschiedenis Magazine. Neem vóór 6 augustus een abonnement.

Lees Geschiedenis Magazine

Lees het komende nummer van Geschiedenis Magazine. Neem vóór 6 augustus een abonnement.

Lees Geschiedenis Magazine

Lees het komende nummer van Geschiedenis Magazine. Neem vóór 6 augustus een abonnement.