Middeleeuwse oorzaken en behandelingen van de pest

De pestepidemieën die Europa in de Middeleeuwen teisterden, zijn mogelijk niet het gevolg van een grote Europese rattenplaag. Uit een nieuwe studie zou blijken dat Aziatische woestijnratten, gerbils, de bacterie meerdere malen naar Europa brachten, hierbij profiterend van fluctuaties in het klimaat. Speculaties over de oorzaak van de pest bestonden ook al in de Middeleeuwen. Men hield er een aantal opvallende verklaringen op na.

De Zwarte Dood

Vanaf 1347 verspreidde zich een nog onbekende ziekte over Europa. Mensen kregen hoge koorts, raakten verward en kregen grote bulten in de lies, oksels of hals. Ook werd veel bloed opgehoest en verschenen op sommige plaatsen paars-zwarte vlekken. Niemand wist waar de Zwarte Dood, zoals de ziekte genoemd werd, vandaan kwam of waarmee het te verhelpen was. Tot aan de zeventiende eeuw bleef de ziekte in vlagen terugkeren in Europa, maar was er nog geen remedie of oorzaak gevonden. Kwakzalvers maakten dankbaar gebruik van de situatie en kwamen met allerlei kruiden die de kwade dampen zouden kunnen verdrijven.

De bevolking: Gods toorn & de Joden

Veel mensen beschouwden de pest als een straf van God. Boeteprocessies die soms wel drie dagen duurden moesten zijn toorn afwenden. Bij deze processies liep een groot deel van de bevolking mee, waardoor de ziekte zich alleen maar sneller verspreidde. Omdat de ziekte echter zowel bij zondaars als bij vrome mensen voorkwam, zochten sommigen de oorzaak ergens anders. Volgens hen waren de zonden die de Joden begingen oorzaak van de ellende. Anderen dachten dat zij de waterbronnen hadden vergiftigd en zo zorgden voor de uitbraak van de Zwarte Dood. Tijdens de pestuitbraken vonden in steden als Bazel, Frankfurt, Straatsburg en Keulen dan ook veel Jodenvervolgingen plaats.

Artsen: hemellichamen & empirici

Vooraanstaande artsen stelden dat epidemieën zich voordeden vanwege een bepaalde onderlinge stand van de hemellichamen. Zij maakten in hun redenering vaak gebruik van theorieën van oude denkers als Aristoteles, Galenus en Hippocrates. Hun conclusie was dat de pest een koorts was die werd veroorzaakt door een slechte lucht. De ongezonde lucht was volgens hen afkomstig van zwavelachtige dampen die door aardbevingen uit de aarde vrijkwamen.

Andere medici zochten de verklaring in het empirisme en kwamen tot een verklaring door observatie en ervaring. Deze laatste groep werd echter vaak niet serieus genomen door de artsen die aan een universiteit waren opgeleid. Ze beschouwden de methoden en opvattingen van deze ervaringsdeskundigen als minderwaardig. Pas op een universiteit leerde men immers de schone kunst van het denken, was hun overtuiging.


Titel: Gezondheidszorg in Leiden in de late middeleeuwen -
Auteur: Rudolph Ladan
ISBN: 9789087043155
Uitgever: Verloren
Prijs: €32,-

Pestdokters

Omdat artsen dachten dat de ziekte overgebracht werd door de lucht, hulden zij zich Pestdokterbij de behandeling van pestpatiënten in dikke mantels en opvallende maskers. De maskers werden gevuld met kruiden om de giftige lucht te zuiveren. Deze zogenaamde pestdokters hielden er vaak twijfelachtige behandelmethoden op na. Zo dachten zij dat ziekte veroorzaakt werd door een teveel aan bloed, iets wat verholpen kon worden door middel van het plaatsen van bloedzuigers op de huid.

Ook kwade stoffen in de bloedbaan zouden veroorzakers kunnen zijn. Aderlaten was dan een populaire behandeling. Hierbij werden een aantal adertjes doorgesneden om de giftige stoffen uit het lichaam te verwijderen. Er werden in de Middeleeuwen überhaupt geen halve maatregelen genomen. Zo liet de aartsbisschop van Milaan de eerste drie huizen waar de pest werd geconstateerd dichtmetselen met de bewoners nog in het huis.

De pest

In de negentiende eeuw werd de werkelijke oorzaak van de pest ontdekt. Tot nu toe werd aangenomen dat de pest werd veroorzaakt door een bacterie uit Azië, die in de veertiende eeuw via vlooien de Europese rattenpopulatie besmette. Omdat er in Europa een rattenplaag heerste, greep de ziekte snel om zich heen en eiste de Zwarte Dood miljoenen levens. Nieuw onderzoek trekt dit verhaal echter in twijfel. De pest bleef volgens deze studie niet in Europa hangen door de Europese ratten, maar kwam telkens opnieuw overwaaien vanuit Azië. Gerbils profiteerden hierbij van gunstige Aziatische klimaatfluctuaties en besmetten indirect de Europese handelslieden. De vragen over de afkomst van de ziekte zijn dus nog steeds niet beantwoord.

<h2><strong>Bronnen</strong></h2>
www.scientias.nl: <a title="Ratten waren niet de drijvende kracht achter de zwarte dood" href="http://www.scientias.nl/ratten-waren-niet-de-drijvende-kracht-achter-de-... target="_blank">Ratten waren niet de drijvende kracht achter de zwarte dood</a>

www.nu.nl: <a title="Woestijnratten in Azië veroorzaakten mogelijk pest in Europa" href="http://www.nu.nl/wetenschap/3998956/woestijnratten-in-azie-veroorzaakten... target="_blank">Woestijnratten in Azië veroorzaakten mogelijk pest in Europa</a>

www.medischcontact.artsennet.nl: <a title="Kwakzalvers van de chemische geneeskunde" href="http://medischcontact.artsennet.nl/archief-6/Tijdschriftartikel/20479/Kw... target="_blank">Kwakzalvers van de chemische geneeskunde</a>

www.kennislink.nl: <a title="Oude dreiging, nieuw gezicht" href="http://www.kennislink.nl/publicaties/oude-dreiging-nieuw-gezicht" target="_blank">oude dreiging, nieuw gezicht</a>

www.geschiedenis.nl: <a title="de pest" href="http://www.geschiedenis.nl/index.php?bericht_id=718&amp;go=home.showBeri... target="_blank">de pest</a>

www.geneeskundeinvroegeretijden.webnode.nl: <a title="Geneeskunde in de Middeleeuwen" href="http://geneeskundeinvroegeretijden.webnode.nl/geneeskunde-in-vroegere-ti... target="_blank">Geneeskunde in de middeleeuwen</a>

www.de-middeleeuwen.nl: <a title="ziektes" href="http://www.de-middeleeuwen.nl/ziektes.html" target="_blank">ziektes</a>

www.isgeschiedenis.nl: <a title="lepra, de pest en aids" href="http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/lepra_de_pest_en_aids/" target="_blank">Lepra, de pest en aids</a>, <a title="Geschiedenis van strijd tegen doodsoorzaken Europa" href="http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/geschiedenis-van-strijd-tegen-doodso... target="_blank">Geschiedenis van strijd tegen doodsoorzaken Europa</a>, <a title="De twee grootste pestepidemieën" href="http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/de-twee-grootste-pestepidemieen-de-g... target="_blank">De twee grootste pestepidemieën</a>
<h2>Afbeelding</h2>
See page for author [CC BY 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0)], via <a title="Plague" href="http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Boccaccio%27s_%27The_plague_of_Fl... target="_blank">Wikimedia Commons</a>

Gubbubu, [Pest doctor, graphic of the uploader. Made as a copy of original picture of w: Doctor Schnabel von Rom], via <a title="Pest dokter" href="http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pestisdoktor.JPG?uselang=nl#filel... target="_blank">Wikimedia Commons</a>

Meer weten

Meer lezen over: 

Neem nu een abonnement en krijg drie schitterende cadeau's!

Neem nu een abonnement en krijg schitterende cadeau's!

8x per jaar de beste geschiedenis in de bus

En mis nooit meer de mooiste historische verhalen!